دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ١٧٤ - مسائلى در پيرامون طول و عرض بلاد

كه مقدار قوسهاى عرض بلاد دو عرض نقاط تمام سطح كره ارض را حائز است يعنى عرض بلاد و ديگر نقاط كره ارض بدانها تقدير مى شود .

ر عرض بلاد و نقاط از صه كه نود درجه يعنى ربع دور است تجاوز نكرده است كه ازى تا صه است .

ح تمام بلاد و نقاطى كه در سطح تمام كره ارض يعنى گرداگرد آن ازاى تا صه كه در تحت يك دائره كاملا موازى عظيمه خط استواء است كه از دوائر صغار خواهد بود واقع شده اند در عرض متحدند .

ط از دو طرف خط استواء , دو مدار به نقطه چينى نشان داده است كه شمالى مدار راس سرطان , و جنوبى مدار راس جدى است و فاصله هر يك تا خط استواء به مقدار ميل كلى است , چه اين كه خط استواى ارضى در سطح دائره معدل النهار است و دوائر صغار عرضى همه در سطح دوائر صغار يوميه اند كه از جمله اينها اعنى دوائر صغار عرضى و يومى , مدار راس سرطان و مدار راس جدى است . به بيانى كه در درس چهارم و بيستم گفته آمد .

ى عرض بلد آن مقدار قوسى از دائره نصف النهار است كه بين دائره صغيره عرضيه و خط استواء واقع مى شود خواه در شمال خط استواء , و خواه در جهت جنوب آن , بدان نحو كه در آخر درس ٢٦ گفته آمد .

با طول بلد آن مقدار قوسى از خط استواء است كه بين دائره نصف النهار مبدأ طول و دائره نصف النهار بلد مفروض واقع مى شود , خواه در جهت مشرق آن و خواه در جهت مغرب آن كه در درس چهلم گفته آمد .

آنچه كه در بيان نقشه ارضى بر كره مصنوعه گفته ايم , وزان و عديل آنرا بر نقشه ها ى جغرافيايى مسطح اطلسها اعمال بفرماييد كه از آشنايى به صورت هر يك , صورت ديگرى نيز شناخته مى شود .

اين درس را مطابق آنچه كه خوانده ايم در همين حد خاتمه مى دهيم , و مسائل بسيار ديگر در پيرامون عرض و طول جغرافيائى و بيان نقشه ارضى در پيش است كه به تدريج گفته آيد .