دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٣٩٤ - اختلاف منظر و انكسار نور

اين تعريف وى چنان كه ظاهر است ناظريه دو خط ب ه , ا د و قوس ده در ش ٥٤ است كه ايراد بر آن گفته آمد , لذا قاضى زاده رومى در شرح آن بروجه اعتراض بر تعريف مذكور گفته است( : والتحقيق انه قوس من دائره الارتفاع) . . . كه در بالا نقل كرده ايم . و اگر چغمينى بجاى قوس اختلاف منظر زاويه اختلاف منظر را عنوان مى كرد و مى گفت : آن زاويه ايست كه از تقاطع آندو خط مذكور در مركز كوكب حادث مى شود , اعتراضى بدو روى نمى آورد زيرا چنان كه دانسته ايم آن زاويه كه در مركز كوكب حادث مى شود مساوى با آن زاويه ايست كه در مركز ارض حادث مى شود , كه دو زاويه متناظراند .

فائده :

در درس هفتم دروس معرفت و قبله بلكه در دروس ديگر آن , و همچنين در رساله ظل كه از جمله رسائل يازده رساله مطبوع است برخى از مطالب در پيرامون جيب و ظل گفته آمد , و به تدريج در اين دروس با شرح و تفصيل بيشتر تقرير خواهد شد . در موارد ياد شده كلمات بيرونى را در واژه جيب نقل كرده ايم , و از كلماتش چنين استفاده ميشود كه جيب مخفف جيبارد لفظ هندى است . در غزلى گفته ام :

اى سرو چارده سال قد كمان ببايد *** وقت سفر بگيرد جيبارد عصارا

تمرين :

فارسى هيئت علاء الدين ملاعلى قوشچى از كتب درسى حوزه هاى علميه بوده است . و نگارنده در محضر اعلاى استاد علامه شعرانى رفع الله المتعالى درجاته , نخست فارسى هيئت قوشچى را خوانده است , و بعد از آن شرح چغمينى قاضى زاده رومى را , و بعد از آن ( پس از خواندن اصول اقليدس در حساب و هندسه استدلالى , و اكرمانالاؤوس در مثلثات كروى , و بيست باب اسطرلاب خواجه طوسى , و ربع مجيب ) شرح علامه خفرى بر تذكره خواجه طوسى را , و بعد از آن زيج بهادرى را , و بعد از آن مجسطى را .

غرض اين كه فصل سوم باب ششم فارسى هيئت ياد شده در پيرامون مطالب مذكور اين درس است كه بعنوان تمرين و مزيد استبصار نقل آنرا مناسب و مفيد مى بينم . چنين گويد([ : فصل سيم در بيان احوالى كه عارض مى شود كوكب را در