دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٣٥٠ - افلاك كلى و جزئى

دوره هاى حركت شمس و قمر است نه فلك تدوير , چه اين كه حساب سال و ماه به سير و حركت دوره اى آندو دانسته ميشود نه بسير در فلك تدوير .

آرى منازل از آن قمر است چنانكه حق سبحانه فرموده است و قدره منازل , و نيز در سوره يس فرمود : والقمر قدرناه منازل و صاحب مجمع منازل را به شمس و قمر هر دو اسناد داده است , تحقيق آن منوط بدانستن منازل بيست و هشت گانه قمر است كه درس آن در پيش است .

جوزهر چه كلمه ايست ؟

در درس شصت گفته ايم كه افلاك خارج مركز كواكب علويه و زهره در سطح منطقة البروج نيستند بلكه آنرا در دو نقطه قطع مى كنند و آن دو نقطه را عقدتين و جوزهرين گويند و نيز در آخر همين درس شصت دانسته ايم كه فلك ممثل قمر بنام فلك جوزهر قمر است و شهرت با فلك جوزهر است , اينكه سخن ما اين است كه جوزهر چه واژه ايست ؟ برخى گفته اند : معرب از گوز به معنى گردكان , و چهره بمعنى صورت است . يعنى آن عقده كه محل تقاطع دو فلك است گرهى بصورت گردكانست .

و بعضى گفته اند : جوزهر , معرب گوزهر است . گو بمعنى گودال , و زهر فارسى سهم يعنى گودال زهر . چنان كه شاهمير در شرح اول فصل دوم باب ششم مقاله نخستين شرح فارسى هيئت قوشچى گويد : جوزهر معرب گوزهر است . و به تفصيل در باب چهارم همان مقاله در بيان فلك جوزهر قمر گويد :

منطقه فلك جوزهر با منطقه مايل تقاطع نموده و بر دو نقطه متقابل كه آنرا عقدتين و جوزهرين گويند . زيرا كه سطحى كه واقع بين المنطقتين از جانب اقرب شبيه است به اژدرى كه راس او در طرف نقطه ايست كه چون قمر از او گذرد شمالى منطقه شود , و از اين جهت راس او در شمال اعتبار نموده اند كه طرف شمالى اشرف است جهت ظهور قطب وى در اكثر معموره , و كثرت مساكن در آنجانب , و بسيارى كواكب ثابته در جانب شمال , و ذنب او در طرف نقطه مقابل آنست