مجموع عرض آبادى به زعم وى ٢٥ ٨٢ است . و طول آبادى ١٨٠ درجه است . و ابتداى آن از مغرب است , جز اين كه بعضى از ساحل اقيانوس غربى گرفته اند , و برخى ديگر از جزائر خالدات كه اينكه در دريا فرو رفته اند , و بعد آنها تا ساحل ده درجه است .

بيان :

آن كه گفته است( : والثانية فى سطح افق الاستواء , و الثالثة فى سطح دائره نصف النهار) در درس شانزدهم كه در شناسائى دائره افق بود , دانسته ايم كه دائره عظيمه افق مانند دائره معدل النهار مجموع عالم جسمانى را كه به منزلت يك كره جسمانى در اين فن است به دو نيمه برابر بخش كند , جز اين كه افق به دو نيمه زبرين و زيرين , و معدل به دو نيمه شمالى و جنوبى . و به همين روش در درس بيست و يكم در معرفت دائره نصف النهار شناخته ايم كه اين دائره نيز مجموع عالم جسمانى را به دو نيمه برابر خاورى و باخترى بخش مى كند . حال مى گوييم : چنان كه دائره نخستين يعنى خط استواء بر روى زمين در سطح معدل النهار است , دائره دوم بر روى زمين در سطح عظيمه افق قبة الارض است , و سومين بر روى زمين در سطح دائره نصف النهار قبة الارض است .

تبصره :

عبارت زبده ياد شده در درس قبل چنين بود( : و چون دائره عظيمه اى از دوائر ميول فرض كنند) . . . افق قبة الارض در سطح همين دائره ميل است , چنان كه خط استواء در سطح معدل . و دائره نصف النهار قبة الارض نيز يكى از دوائر ميل است چنان كه هر دائره نصف النهار چنين است , زيرا كه در تعريف ميل و دائر نصف النهار گفته ايم كه هر يك از دو قطب معدل مى گذرد و با معدل بر زواياى قائمه تقاطع مى كند , و چون بر سطح زمين فرود آيند از دو قطب ارض كه محاذى دو قطب معدل اند مى گذرند و با خط استواء بر زواياى قائمه تقاطع مى كنند . و هر گاه ميل به اطلاق گفته شود مراد ميل اول است . ميل اول و دوم در درس ١٠ و ١١ و ١٢ دانسته شده است . در عبارت چغمينى كه دائره ميل يعنى همان دائره افق استوائى و دائره نصف النهار را نسبت به منتصف معموره عنوان كرده است , لاجرم آن دائره ميل و دائره نصف النهار كه خود دائره ميل ديگر است , مشخص اند و ربع مسكون بدا نها اعنى به دائره ميل نخستين و دائره استواء