دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٣٩٧ - اختلاف منظر و انكسار نور

مذكور گرفته است كه از مثل اعتراض قاضى زاده منزه است .

قوله( : و آن طرف خطى بود كه از مركز عالم بموازات خطى كه) . . . همانست كه در شكل ٥٤ گفته آمد .

قوله( : گاه باشد كه اين هر دو دائره عرض بر يكديگر منطبق شوند) . . . ناظر بمثل شكل ٤٣ است . در آنجا مورد بحث انطباق دائره ارتفاع و وسط سماء رؤيت بوده است , و در اينجا انطباق دو دائره عرض با يكديگر عنوان شده است , و بين اين دو تعبير اختلافى بحسب واقع پيش نمى آيد , چه اين كه وقتى كوكب بر دائره وسط السماء رؤيت بوده باشد دائره عرض و دائره ارتفاع و دائره وسط سماء برؤيت هر سه باهم منطبق خواهند شد چنانكه در نسبت ٣٤ و ٣٥ درس ٥٦ گفته آمد .

قوله( : و گاه چنان اتفاق افتد كه كوكب بر منطقة البروج باشد) . . . ناظر به شكل ٤٤ است . و باقى عبارات او نياز به بيان ندارد .

تذكره و تبصره :

در آغاز درس ٥٩ در نضد و ترتيب سيارات گفته ايم كه ترتيب آنها در نظر مشهور بدين گونه است : قمر و عطارد و زهره و شمس و مريخ و مشترى و زحل , بدليلى كه خواهد آمد , اكنون با دانستن اختلاف منظر , وقت دانستن دليل ترتيب آنها بر نهج مذكور است . اعنى اختلاف منظر يكى از ادله ترتيب بعضى از سيارات است و با كمك برخى از ادله ديگر وجه ترتيب همه آنها دانسته مى شود كه اينكه از جامع بهادرى بنقل عبارت آن مى پردازيم , و چنين فرموده است :

([ وجه ترتيب مذكور آنكه هر گاه در ارصاد متواليه معاينه كردند كه زحل در دوره خود كاسف بعض بعض ثوابت گشت , حكم كردند كه فلك زحل تحت فلك ثوابت است .

و همچنين وجدان كسف مشترى زحل رادال است كه فلكش زير فلك زحل باشد . و مريخ كه كاسف مشتريست فلكش بالضرورة تحت فلك مشترى بود .

و حين اجتماع شمس با ثوابت و سته باقيه , قمر و عطارد و زهره كاسف جرم شمس شدند , و جرم زحل و مشترى و مريخ حين اجتماع با عانت منظار اصلا ديده