دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ١٧١ - مسائلى در پيرامون طول و عرض بلاد

گذارند بدين صورت , بلكه در نوشته هاى متاخرين نيز همين رسم را بكار داشته اند . و در تضاعيف هزار باء را نقطه گذارند . چنان كه ى را در ارقام مركبه نقطه نمى گذ ارند مثلا يعنى ١١ , ١٢ , ١٣ . وى مفرد را چنين مى نويسند . وج را چنان كه گفته ايم . و د مفرد را بدين صورت . و چون با ارقام مركبه در آخر آيد بدين صورت , و يا بدين صورت يعنى ١٤ . وه مفرد به صورت خود است و در آخر ارقام مركبه بدين صورت يعنى ١٥ . و در اول و وسط ارقام مركبه گاهى يك چشمى نويسند و گاهى دو چشمى بدين صورت خلهغشسد , و يا خلهغشسد كه عدد آن گفته آمد . و بسيارى از ارقام مفرد را چنين نويسنده مثلا فه قه صه ضه يعنى ٨٠ , ١٠٠ , ٩٠ , ٨٠٠ كه دنباله آنها ملفوظ نمى شود و اگر بايد ملفوظ شود كه ه هوز خوانده شود بايد چنين نوشت : فه قه صه ضه يعنى ٨٥ , ١٠٥ , ٩٥ , ٨٠٥ . و به همين منوال در ارقام مركبه مثلا فنه يعنى ١٥٠ , و فنه يعنى ١٥٥ , و شنه يعنى سيصد و پنجاه و شنه يعنى ٣٥٥ و على هذا القياس . و ز را نقطه نگذارند مگر در صورت بيم از اشتباه بر روى آن نقطه يا علامت ديگر گذارند , و بر روى ر مهمله اين علامت گذارند پس ر ٧ است و ر ٢٠٠ . و ك مفرد را به هيئت كاف كوفى نويسنده بدين صورت . بنابر اين ارقام مفرد حروف جمل ابجدى را چنين نگارند : ا ب ح ده و رح طى ك ل م ن سه عه فه صه قه ر شه ت ث خ ذ ضه ظه غه . و چه بسا كه ارقام مفرد را ساده يعنى بدون دنباله نويسند : س ع ف الخ .

اعداد ارقام حروف جمل را در غير علم هيات و نجوم و ديگر شعب رياضيات , به خصوص در ماده تاريخ بسيار بكار مى برند مثلا :

عمر نبى سح , نبوش تش كح *** مدينه بدى , به مكه بد مح

يعنى مدت عمر پيغمبر خاتم صلى الله عليه و آله و سلم ٦٣ سال بوده است , و مدت نبوتش ٢٣ سال كه ١٣ سال آنرا در مكه مكرمه بسر برده است و ١٠ سال آن را در مدينه طيبه .

وقتى سفيرى از طرف سلطان روم بر شاه تهماسب صفوى وارد شد . عالم جليل شيخ على بن عبدالعالى معروف به محقق كركى در آن مجلس حاضر بود ,