دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٣٣١ - تشريح افلاك بر مبناى هيئت مجسمه

جنوب است بزودى مى يابد , و او را در حركت سريع مى بيند , بخلاف دو قوس ميان ح ب جهت انسى صحيفه كه جهت مشرق شكل ٣٣ است , و مقابل قوس طرف وحشى صفحه كه جهت مغرب شكل مذكور است كه ناظر كان سائر را مقيم مى بيند .

چون اين مقدمه بعنوان مدخل دانسته شد گوييم كه متفكران در خلق سماوات و ارض كواكب متحيره را علاوه بر اوج و حضيض گاهى بتوالى و گاهى بخلاف توالى متحرك بحركت سريع يافتند , و گاهى آنها را در ميان آندو اعنى بتوالى و خلاف توالى مقيم , لاجرم براى تنظيم و تحصيل حركات آنها فلكى بنام تدوير فرض كرده اند كه اين فلك تدوير در ثخن فلك خارج مركز و مغرق است . و چون فلك خارج مركز حامل تدوير است افلاك خارج مركز را در غير فلك شمس( فلك حامل) گويند . خلاصه اصطلاح اهل فن اين است كه وقتى گفتند فلك خارج مركز , يعنى فلك خارج مركز شمس كه بتخفيف همان( خارج مركز) گويند , و وقتى كه گفتند فلك حامل , يعنى فلك خارج مركز يكى از كواكب سيار غير از شمس كه بتخفيف حامل گويند . پس خارج مركز و افلاك حامله همه خارج مركزند اما در تسميه در شمس خارج مركز گويند , و در كواكب ديگر حامل .

و چون فلك تدوير محيط بر ارض نيست لاجرم حركت آن چون دائره ش ٣٣ در جهت علو و سفل سريع نمايد , و اگر در علو بتوالى حركت كند در سفل بخلاف توالى خواهد بود , و اگر در علو بخلاف توالى در سفل بتوالى , و در طرف علو و سفل بطيى ء تا بحدى كه مقيم نمايد .