دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ١٤٦ - طول بلد و مبدأ طول

زاويه ح ه ب زاويه مركزى مقدر آن .

مبدأ طول بلد كجاست ؟

دروس ١١ و ١٢ و ١٣ در معرفت عرض و طول كوكب بوده است , و در آخر درس ٢٦ تعريف عرض بلد گفته آمد , و از درس ٣٠ تا اين درس يعنى ده درس مطالبى در پيرامون تعريف عرض بلد , و وجوهى در طريق يافتن آن ارائه داده ايم .

حال بدان كه مبدأ طول و عرض و كوكب , و نيز مبدأ عرض بلد به اتفاق ارباب علم هيات از قديم و حديث همانست كه گفته ايم . اما مبدأ طول بلد : اكثر قدماء مبدا طول بلد را غايت نقطه غربى يعنى از جزيره فرو كه آنرا هرو نيز مى نامن د , مى گرفتند . جزيره هرو يكى از جزائر خالدات ( جزائر كانارى ) است كه جزائر سعداء و جزائر سعاده نيز گويند . جزائر خالدات شش جزيره اند كه در مغرب آفريقا در اقيانوس اطلس نزديك به ساحل واقع اند . در قانون مسعودى بين آنها تا ساحل بحر ده درجه آمده است , و محمد بن جابر بن سنان بتانى معروف به بطليموس عرب دوازده درجه گفته است . اقيانوس اطلس را بحر محيط و بحر مغرب نيز مى نامند . جزائر خالدات اكنون غير معمور بلكه مغمور در آبست .

بطليموس و پيروانش مبدا طول بلد را از آن جزائر مى گرفتند , و بعد از آنان چون جزائر نام برده در آب فرو رفته بود , مبدأ طول را از ساحل بحر مغرب گرفته اند , چنانكه ابوريحان بيرونى در قانون مسعودى , مبدأ طول بلد را ساحل گرفته است لذا در جداول طول بلاد , براى رفع التباس , مبدا طول را مقيد كرده اند