دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٣٩٩ - اختلاف منظر و انكسار نور

و از اين اختلافات مناظر مبرهن است كه فلك عطارد بعيد است از ارض نسبت به فلك قمر , و فلك زهره بفلك عطارد , و فلك شمس نسبت به فلك زهره . و افلاك علويه را اصلا اختلاف منظر نيست نه از روى حس , و نه از روى حساب , و اين نيز من جمله ادله بودن ارض است بمنزله نقطه بقياس اين افلاك . و وجه استحسانى بودن فلك شمس فوق فلك زهره و تحت فلك مريخ آنست كه چون شمس سلطان الكواكب است بايد كه متوسط باشد ميان شش سياره ديگر . و نيز اگر شمس بالاتر يا فروتر بودى بسبب افراط و تفريط حرارت در نشو و نماى مواليد ثلاثه فتورى عظيم رو مى داد فتبارك الله احسن الخالقين ](

بيان :

اين بود عبارت جامع بهادرى در ترتيب ستارگان ياد شده بطريق كسف و اختلاف منظر , اينك در بيان برخى از مطالب آن اشاراتى مى نماييم :

كسف ناپديد گشتن نور جرم مرئى است بر اثر واسطه شدن حاجبى ميان رائى و مرئى , چنان كه ابر فضا را فرا گرفته است حائل ميان ما و جرم آفتاب مى گردد و