دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٣٩٢ - اختلاف منظر و انكسار نور

چون اين امور دانسته شد گوييم كه قاضى زاده رومى در شرح ملخص در هيئت چغمينى مانند ديگر محققان فن در تعريف اختلاف منظر گويد :

والتحقيق انه قوس من دائره الارتفاع بين موقعى خطين يخرجان من مركز العالم يمر احدهما بمركز الكواكب , و يوازى الاخر الخارج من منظر الابصار . ( ص ٨٧ ط اعلى ايران , مطبوع با چند رساله و تعليقات )

يعنى حق اين است كه زاويه اختلاف منظر زاويه ايست در مركز عالم كه واقع است ميان دو خط كه يكى از مركز عالم بمركز كوكب گذرد , و يكى از مركز عالم بيرون آيد بموازات خطى كه از نظر ناظر بيرون آيد و بمركز كوكب گذرد .

مثال : در شكل ٥٤ , ا مركز ارض كه مركز عالم است و ب موضع ناظر . و ح كوكب . و ا ح د خطى كه از مركز ارض بمركز كوكب گذشته است و منتهى به سطح فلك اعلى شده است , پس د موضع حقيقى كوكب بود . و ب ح ه خطى كه از موضع ناظر بمركز كوكب گذشته است و منتهى به سطح فلك اعلى شده است , پس ه موضع مرئى كوكب بود . و ا و خطى كه از مركز عالم بموازات خطى كه از موضع ناظر بمركز كوكب گذشته است و منتهى بسطح فلك اعلى شده است , يعنى خط ب ح ه از مركز عالم بيرون آمده است و منتهى بسطح فلك اعلى شده است .