دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٣٦٦ - افلاك كلى و جزئى

فرمايد :

زاخترم نظر سعد در ره است كه دوش *** ميان ماه و رخ يار من مقابله بود

و مقارنه هر يك از كواكب را با عقده راس و ذنب بحسب اصطلاح مجاسده گويند چه مجاسده در لغت بمعنى ملاصقه است .

فريده چهارم غرر حكيم سبزوارى در فلكياتست , اكنون نبايد در فهم هيچ مطلب آن درنگى داشته باشيد , مگر غرر اخير آن كه متفرع بر دانستن صور فلكى و برخى از اصطلاحات علم حروف ( ارثماطيقى ) است كه آنهم در آينده نزديك دانسته خواهد شد .

فعلا اين درس را به افادت بسيار گرانقدر و ارزشمند , و بيان والا و ارجمند جناب استاد علامه شعرانى قدس سره القدوسى در اصول موضوعات مسائل اين سه درس اخير خاتمه مى دهيم .

([ تعدد افلاك و تعيين شماره آن ناشى از حركات مختلفى است كه از قديم در كواكب مشاهده كرده اند . و آنچه مى دانيم و آثار آن بما رسيده است سه طائفه بدان عنايت داشته اند :

نخست كلدانيان كه دولت آنها بفرزندان بخت نصر ختم گشت .

دويم يونانيان بودند كه از پانصد سال پيش از ميلاد تا ظهور اسلام قهرمان علوم بودند , و همه امم را زير بال خود پروردند .

سيم عرب , و مقصود عرب بعد از اسلام كه رصد و مشاهدات نجومى و قواعد آن را باعلا مدارج كمال رسانيدند , و تا زمان غلبه نصارى , به يمن دولت رسول صلى الله عليه و آله وارث علوم بشرى شدند و فعلا همه معلومات نجومى نزد ما است .

در اينجا اشاره باصول حركاتى كه همه مشاهده كردند و آنان را باثبات افلاك تو در تو وادار كرد كه بغير آن ممكن نبود كافى است , و پس از آن اهل زمان ما بوجهى حركات را توجيه كردند و افلاك را منكر شدند ذكر آن فعلا مقصود نيست .

نخستين حركتى كه مشاهده كردند طلوع و غروب آفتاب و ديگر كواكب بود و