جزائر تا ساحل به ده درجه است . سپس براى تتميم و تكميل آنها برخى از اطوال و عروض بلاد از مشرق اخذ شده است . و من نظام ذكر بلاد را در تزايد طول قرار داده ام نه عرض , در حالى كه از ساحل ابتدا كرده ام و بدين نظام طول بغداد هفتاد درجه است . آنها را بدين نظام با تصحيح قرار داده ام تا يكى از دو راى مبدأ طول جزائرى و ساحلى مقلد فاقد معرفت به حقيقت و بى باك به افساد مصلح از آنها را به اشتباه نيندازد . خداى متعال يار آنست كه در تحصيل معرفت حقيقت بدو يارى جويد .

اين بود ترجمه گفتار بيرونى رضوان الله تعالى عليه مطابق نسخه مطبوع قانون بدان حدى كه عقل اين كمترين رسيده است . به عنوان مزيد استبصار گوييم كه : بيرونى به نص و تصريح خود او در عبارت فوق اطوال و عروض بلاد را تصحيح و به نظم خاص تنظيم فرموده است , نه اين كه مطابق اعمال قدماء به آلات رصدى , يك يك طول و عرض بلاد را تحصيل كرده باشد و گرنه مى بايستى مشرق و مغرب كره ارض را سير كرده باشد و به همه جاى آن رفته باشد , و او نرفته است و سير كره نكرده است و ادعا هم نفرموده است .

بدان كه مبدأ طول بلد را غايت نقطه غربى , بدين علت گرفتند كه تا ارضيات بر وفق سماويات قرار گيرد چه اين كه در درس ٦ و ١٣ دانسته ايم كه : طول كوكب كه تقويم آنست به توالى است يعنى از غرب به شرق است , پس تدوين جداول زيجات به يك روش خواهد بود كه اطوال كواكب از غرب بشرق است , و اطوال بلاد هم از غرب بشرق يعنى هر دو به سبك حركت به توالى اند , و هم عروض كواكب از منطقه البروج بشمال و جنوب آنست , و عروض بلاد هم از معدل النهار بشمال و جنوب آن , پس آن دو امتداد طول به يك نحو , و اين دو امتداد عرض هم تقريبا به يك نحو خواهند بود . علاوه اين كه وحدت سبك و يك روش بودن جداول را در تسهيل محاسبه و عدم اضطراب خاطر , داخلى بسزا است . و اين مطلب را كه وحدت روش است در جداول ازياج نظائرى چند است كه در دروس آينده گفته آيند . و بعضى گفته اند كسانى كه مبدأ طول را منتهاى عمارت در جانب