دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٢٦٠ - تحصيل سمت حقيقى قبله در دو روز

شده به سمت راس مكه مى رسد : آمل و دماوند هر يك ٤٩ دقيقه , اردبيل ٣٤ دقيقه , اصفهان ٤٧ , اهواز ٣٧ , بابل ٥٠ , بروجرد ٣٦ , تهران ٤٦ , تبريز ٢٥ , خوى ٢٦ , خوانسار و بندرعباس هر يك ٤٢ , دامغان و يزد هر يك ٥٨ , زنجان و دزفول و همدان هر يك ٣٥ , رشت ٣٩ , سارى ٥٣ , شيراز ٥١ , قزوين ٤١ , كرمانشاه ٢٩ , نجف و كربلا و بغداد هر يك ١٨ .

و اين چند شهر زير به يكساعت يا يكساعت و چند دقيقه بعد از ظهر آنها خورشيد در آن دو روز به سمت راس مكه مى رسد : شاه رود يك ساعت بعد از ظهر , بجنورد يكساعت و ده دقيقه سبزوار يكساعت و يازده دقيقه , شيروان يكساعت و دوازده دقيقه , قائن يكساعت و هفده دقيقه , مشهد رضا عليه السلام و كرمان هر يك يكساعت و نوزده دقيقه .

مكه مكرمه و مدينه منوره و تربوزان تقريبا در تحت يك دائره نصف النهار واقع اند . زيرا طول مدينه ٤٠ درجه شرقى است , و طول مكه ٥٠ و ٣٩ پس تفاوت به ده دقيقه فلكى است ( ١٠ ‌ ٥٠ ٣٩ - ٤٠ ) و ده دقيقه فلكى چهل ثانيه زمانى است كه تفاوت بين دو نصف النهار مكه و مدينه بغايت اندك است كه معتنى به نيست لذا عالم نامور ناصر خسرو علوى در هزار سال قبل در سياحتنامه گفته است كه قبله مدينه سوى جنوب افتاده است . وتر بوزان طول آن ٤٦ ٣٩ كه تفاوت بين طول آن و طول مكه چهار دقيقه فلكى است كه شانزده ثانيه زمانى مى شود و اين تفاوت نيز قابل توجه نيست , پس اين سه شهر كان در سطح يك دائره نصف النهار واقع اند , هر چند به دقت رياضى مدينه رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم اندكى در جهت شرق نصف النهار مكه واقع است , وتر بوزان به فاصله اندك تر از مدينه در جهت غرب نصف النهار مكه .

تنبيه :

پوشيده نيست كه بلادى در سطح دائره نصف النهار مكه واقع اند , تحصيل تفاوت بين الطولين راسا منتفى است , در اين صورت اگر بلاد در شمال مكه واقع اند قبله آنها نقطه جنوب خواهد بود , و اگر در جنوب مكه واقع اند قبله آنها نقطه شمال خواهد بود .