دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٤٧٣

زاويه ده و است مى باشد و هر يك از مطالع و مغارب يعنى ا ب و د ه وتر زاويه مساوى يكديگر اعنى دو زاويه ا ح ب , د وه است , و اين در آفاق مائله صورت نپذيرد چنان كه ظاهر است , لاجرم مطالع هر برجى با مغاربش در آفاق مائله برابر نبود .

پوشيده نماند كه در ش ٧٢ هر گاه ا ح را برج حمل مثلا فرض كرده ايم بايد د و را نيز همان برج بدانيم كه از افق غروب كرده است كه مطالع او ده شده است . و بعبارت ديگر مثلث ده و همان مثلث ا ب ح است , و نه اين كه برج حمل را با نظير آن كه برج ميزان است مقايسه كرده باشيم زيرا كه سخن ما در اين است كه مطالع هر برج در افق استواء برابر با مغارب همان برج است . آرى هر گاه دو را نظير ا ح يعنى برج ميزان بدانيم و ب ح ه و را افق مائل در اقليم رابع مثلا , وجه برابر بودن مطالع هر برج با مغارب نظيرش در آفاق مائله معلوم مى گردد , و در اينصورت زاويه ا ب ح و زاويه ده و قائمه نخواهند بود . و به بيان ديگر در اقليم مذكور مثلا , دائره افق تنصيف معدل و منطقه مى نمايد , پس هر چه در جانب مشرق از اين دائرتين طلوع نمايد لامحاله بايد كه مقدارى مساوى او در جانب مغرب غروب نمايد , و الا تنصيف باطل باشد , پس لازم آيد كه مطالع هر قوسى مساوى مغارب نظير او باشد .

قوله([ : و مطالع هر برجى در افق شمالى برابر بود با مغارب آن برج در افق