دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٤١٠ - اختلاف منظر و انكسار نور
بطليموس گويد كه اتفاق دانشمندان پيشين بر اين است كه سيارات ششگانه در زير ثوابت و زبر كره قمراند , و نيز اتفاقشان بر اين است كه زحل و مشترى و مريخ بر ترتيب مشهور , فوق سيارات ديگرند . اما فلك زهره و عطارد را در عهد قديم زير فلك شمس مى دانستند , و برخى بعد از آنان زبر آن , بدين دليل كه زهره و عطارد را در هيچ حال ساتر شمس يعنى كاسف وى نيافته اند . ولى اين دليل استوار نيست زيرا كه امكان دارد آندو در ميان بينندگان روى زمين و خورشيد بوده باشند يعنى تحت فلك شمس باشند و در عين حال ساتر شمس نباشند , چنان كه ماه بين ما و خورشيد است و چه بسا كه در حال اجتماع ساتر خورشيد نباشد . حال كه چنين است يقين به واقع نداريم كه آيا آندو زير خورشيدند و يا زبر آن , چه اين كه آنرا اختلاف منظر محسوس نيست تا بدان ابعاد آنها دانسته شود , و ازابعاد به معرفت ترتيب آنها واقف شويم , لذا ديده ايم ترتيبى را كه از عهد قديم قائل بوده اند به اقناع نزديكتر است چه اين كه با امر طبيعى مناسب تر و شبيه تر است .
خواجه گويد كه شيخ رئيس در كتابهايش آورده است كه وى زهره را چون خالى بر روى خورشيد ديده است . و صالح بغدادى در كتاب مجسطى خود حكايت كرده است كه نيز ابا عمران در بغداد , و محمد بن ابى بكر حكيم در فرسين نواحى تولك , در دوبار بفاصله بيست و اندى سال زهره را كه بار نخستين در ذروه تدوير , و بار دوم در حضيض آن بوده است بر قرص شمس ديده اند .
سپس خواجه در پايان سخنش گفته است( : فهذا ما وجدته فى هذا الباب , و لم يقيد الوضع والوقت احد منهما) ضمير منهما راجع به ابو عمران و محمد بن ابى بكر است .
و مراد از وضع نسبت زهره با شمس است كه مثلا آيا زهره شمالى بوده است يا جنوبى و در چه طولى . و مقصود از وقت تاريخ آن حالت است . يعنى آنان كه زهره را در صفحه شمس ديده اند , وضع زهره و تاريخ آن حالت را بيان نكرده اند تا از آن تقويم شمس , و نيز تقويم و عرض زهره را استخراج كنيم تا صحت يا فساد آنچه گفته اند بر ما ظاهر گردد .