دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٣٨٠ - اختلاف منظر و انكسار نور

مجموع عرض حقيقى و اختلاف عرض باشد . و كوكبى كه او را عرض نبود عرض مرئى او جنوبى بود بقدر اختلاف عرض تنها . و كوكبى او را عرض شمالى بود اگر عرض حقيقى او بيشتر از اختلاف عرض باشد عرض او شمالى بود بقدر فضل عرض حقيقى بر اختلاف عرض . و اگر عرض حقيقى او كمتر از اختلاف عرض باشد عرض جنوبى او بقدر فضل اختلاف عرض مرئى بر عرض حقيقى . و اگر هر دو مساوى باشند او را در رؤيت هيچ عرض نبود اصلا]( . ( ص ٤٧ و ٤٨ ط ١ )

آنگاه خواجه همه صور اختلاف منظر را در زبده در يك شكل ترسيم فرموده است كه در نسخه مطبوع نامطبوع مى نمايد , و تصوير وجه صحيح آن براى شما دشوار نيست .

بعنوان ارائه نمونه برخى از وجوه آنرا در اين شكل ( ش ٤٥ ) ترقيم نموده ايم . ب ح ده دائره افق بر قطب ا . ب و د منطقة البروج بر قطب ط پس ا سمت الراس خواهد بود , و هر يك از ا ح ا ر اى دوائر ارتفاع . چنانكه هر يك از ط ك ط ر ط ل دوائر عرض . و نيز ط ا ر دائره وسط سماء رؤيت . و كواكب بعضى بى عرض , و بعضى با عرض شمالى يا جنوبى و قس مالم يقل .