دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٣٧٤ - اختلاف منظر و انكسار نور

نصف قطر ارض يعنى شعاع ا ب مساوى با جيب قوس ه ر است به دليلى كه در صدد تحرير بيان آن مى باشيم . لذا خواجه طوسى در باب چهارم زبدة الهيئة فرموده است : بعد دائره افق حقيقى از دائره افق مرئى يعنى افق حسى بقدر نصف قصر زمين بود . ( ص ٤٦ ط ١ ايران ) .

حال بدان كه هر يك از ب ح و ا ح بلحاظ دو ناظر يكى در ب مثلا , و ديگرى در ا , و يا بلحاظ يك ناظر در دو وقت وقتى در موضع ب در سطح زمين , و وقت ديگر در مركز زمين , تعبير بشعاع رؤيت نيز مى شود , و زاويه اى كه از دو شعاع رؤيت رائى يعنى ناظر چون زاويه ا ح ب حاصل شود آن را زاويه اختلاف منظر گويند .

و مطلب ديگر اين كه هر گاه هر يك از شعاع ب ح و ا ح ر امتداد دهيم تا سطح فلك اعلى خواه سطح منطقة البروج , و خواه سطح معدل النهار موضع حقيقى كوكب كه طرف خطى است از مركز ارض خارج شده و بمركز كوكب گذشته و منتهى بفلك اعلى شده است , با موضع مرئى آن كه در طرف خطى است از موضع بصر ناظر خارج شده و بمركز كوكب گذشته و منتهى بفلك اعلى شده است , متفاوت خواهد بود , لذا اختلاف منظر موجب مى شود كه طول و عرض