دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٣٧٣ - اختلاف منظر و انكسار نور

فاصله است .

علاوه اين كه قوسى از دائره ارتفاع كه از جانب اقرب ميان نقطه مفروض از فلك خواه كوكب و خواه غير آن , و دائره افق حقيقى واقع شود آنرا قوس ارتفاع آن نقطه گويند . چهار درس ١٦ تا ٢٠ در تعريف افق و اقسام آن بود , و در درس ١٧ دانسته ايم كه دائره افق حقيقى اصل و ملاك در مسائل رياضى است . و افقى كه فاصل بين مايرى و ما لايرى است افق حسى موضع ناظر است , و در درس ١٨ گفته آمد كه تفاوت ميان افق حسى و حقيقى به قدر نصف قطر ارض است , پس قوسى از دائره ارتفاع كه محصور ميان سطح دائره افق حسى و سطح دائره افق حقيقى است , تفاوت ارتفاع حقيقى نقطه مفروض و ارتفاع حسى است , هر چند كه اين تفاوت از شمس به بالا منتفى است كه كره زمين را نسبت بدانها قدر معتنى به نيست تا چه رسد نصف قطر آنرا زيرا كه زمين نسبت بدانها نقطه اى بحساب مى آيد .

زمين در زير اين نه چرخ مينا *** چو خشخاشى بود بر روى دريا

در شكل ٤١ ( ش ٤١ ) فرض شود كه ح قمر است , و د ح ه ر دائره ارتفاع آن , و ب ه سطح دائره افق حسى , و ا ر سطح دائره افق حقيقى . لاجرم ارتفاع قمر بحسب بودن ناظر در ب قوس ح ه خواهد بود , و بحسب بودن ناظر در ا قوس ح ر خواهد بود . پس تفاوت ارتفاع حقيقى و حسى بمقدار قوس ه ر است كه