دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٤٦٧

دو شكل ئح و بط مقاله نخستين اصول اقليدس بتحرير خواجه طوسى عكس يكديگرند در اين كه وتر زاويه عظمى از مثلث ( در سطح مستوى ) اطول از وتر زاويه صغرى است , و بالعكس . الضلع الاطول من المثلث يوتر الزاوية العظمى الخ , الزاوية العظمى من المثلث يوترها الضلع الاطول الخ .

و شكل ر مقاله نخستين اكرمانالاؤوس بتحرير خواجه طوسى در اثبات اين قضيه است كه زاويه عظمى از مثلث ( در سطح مستدير اعنى مثلث كروى ) وتر آن ضلع اطول است , بدين عبارت : الزاوية العظمى من المثلث يوترها الضلع الاطول الخ , اين شكل برهان شكل ٧١ است كه مثلث كروى است .

قوله( : و منطقة البروج به چهار ربع منقسم شود) . . . نقطه هاى چهار گانه , دو اعتدال و دو انقلاب بود كه هر نقطه بر وسط ربعى بود , و مبدء هر ربعى وسط ربعى بود كه متحدد باعتدال و انقلاب است . و زيادت ربعى كه احد الاعتدالين بر منتصف اوست از مطالع خود به پنج درجه به حسب استقراء معلوم شده است كه طلوع اين ربع از منطقة البروج با طلوع هشتاد و پنج درجه از طلوع معدل است . و نيز باستقراء معلوم شده است كه ربعى كه احدالانقلابين بر منتصف اوست به پنج درجه از مطالع خود كمتر است , لاجرم تفاوت ميان طلوع ربعى تا طلوع ربعى ده درجه تواند بود .

قوله( : و مطالع هر چهار قوسى كه ابعاد ايشان) . . . آگاهى بدان با بياد داشتن آنچه كه در همين درس گذشت روشن است , ولى براى آشنايى بيشتر گفتار لارى را از شرح وى بر فارسى هيئت قوشچى مى آوريم :

([ مطالع هر چهار قوسى كه ابعاد ايشان از دو نقطه اعتدال متساوى بود خواه بتوالى مانند ده درجه اول حمل و ده درجه اول ميزان , و خواه بخلاف توالى چون ده درجه آخر حوت و ده درجه آخر سنبله متساوى بود . يعنى چون از هر جانب نقطه اعتدال قوسى فرا گيريم متساوى قوسى كه از جانب ديگر گرفته باشيم مطالع آن قوسها برابر بود .

و توضيح اين حكم بانست كه بعد از فرا گرفتن قوسهاى متساويه از اطراف