دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٤٦٦

اح ب نيز قائمه خواهد بود , و لاجرم اوتار مثلث ا ب ح باهم مساوى اند كه هر يك ربع دور است .

حالا در نظر بگيريد كه در افق استوائى از اول اعتدال ربيعى مثلا يك برج حمل كه معادل سى درجه است طلوع كرده است و آن درج السواء اعنى قوس طوالع است كه هر آينه با او قوسى از معدل كه مطالع آنست نيز طلوع كرده است , در اين فرض قوس مطالع كمتر از قوس طوالع او بود . در شكل هفتاد و يكم ( ش ٧١ ) مثلا , ا ح افق استوائى , و ا ب معدل النهار , و ب ح منطقة البروج , در مثلث ا ب ح زاويه ا ب ح حاده است كه بمقدار ميل كلى است لكن ا ح مقدر آن نيست زيرا كه در آغاز درس دوم و در انجام درس دوازدهم گفته ايم كه هر گاه زاويه اى زاويه مركزى قوس مقابل خود بوده باشد بدين معنى كه آن قوس قطعه ى از دائره اى باشد كه آن زاويه مركز اين دائره بود در اين صورت قوس مذكور مقدر زاويه مقابل خود است , و زاويه ب ا ح قائمه است زيرا كه معدل النهار قائم بر افق استوائى است , و زاويه ا ح ب حاده است كه ظاهر است ازيرا كه ب ح كمتر از ربع دور است , و چون وتر زاويه قائمه اعظم از وتر زاويه حاده است پس مطالع كمتر از طوالع خواهد بود , و گفتار ديگر قوشچى را بر اين قياس بدان .