دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٣٥٣ - افلاك كلى و جزئى

به اسم حال است كه مراد از محل خود فلك ممثل قمر است , و مراد از حال آن دو نقطه تقاطع آن با مائل .

راقم گويد : اين وجه تسميه كه افاده فرموده اند تا همين حد صحيح است , ولى وجه عمده و اصلى آن اين است كه بايد گفت چون انخساف نيرين در يكى از اين دو عقده واقع مى شود , و خسوف و كسوف دو امر مهم و چشمگير از امور و مسائل هيوى است لذا اين دو عقده را شانى خاص است كه مورد توجه شايان اند , به خصوص كه به حركت جوزهر كه در همين درس ( ٦١ ) گفته آمد در حركت اند .

حال كه به اوجات و جوزهرات تا اندازه اى آشنا شده ايم , مناسب است كه از مواضع آنها سخن بميان آيد : پس بدان كه ارباب ارصاد در ازياج موضع هر يك از اوجات و جوزهرات كه به ارصادشان تحصيل كرده اند ذكر مى كنند , و در آغاز همين درس ( ٦١ ) گفته آمد كه تاريخ زيج الغ بيكى ( ضما ) است , علاء الدين ملاعلى قوشچى در فارسى هيئت مواضع آنها را بر صد سمرقند چنين بازگو كرده است :

در تاريخ اول محرم سال هشتصد و چهل و يكم از هجرت نبى صلى الله عليه و آله كه ما زيج جديد را ( يعنى زيج الغ بيكى را ) بر آن وضع كرده ايم مواضع اوجات و

جوزهرات كه بحركت ثوابت متحركند بحسب رصد ما ( يعنى رصد سمرقند ) چنين است :

اوج شمس در دو درجه و بيست و شش دقيقه سرطان واقع است .

و اوج زحل در شانزده درجه و پنجاه و شش دقيقه قوس .

و اوج مشترى در بيست و نه درجه و سى و دو دقيقه سنبله واقع است .

و اوج مريخ در بيست و يكدرجه و پنجاه و هفت دقيقه اسد واقع است .

و اوج زهره در بيست و دو درجه و بيست و پنج دقيقه جوزاء واقع است .

و اوج عطارد يعنى اوج مدير او در چهار درجه و بيست و هفت دقيقه عقربست ( اما اوج حامل او كه بحركت مدير متحركست چون آن حركتى سريع است ثبت آن در دفاتر فائده معتدبه ندارد . و اوج قمر را به همين سبب كه در اوج حامل عطارد ذكر