دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٢٦١ - تحصيل سمت حقيقى قبله در دو روز

تنبيه :

در آغاز درس ٤٥ در طول بلاد خوانده ايم كه به حسب اصطلاح بلادى كه در جانب غرب مبدا طول واقع اند طول آنها را طول مثبت مى نامند , و بلادى كه در جانب شرق مبدأ طول واقع اند طول آنها را طول منفى مى نامند . حال غرض ما در اين تنبيه اين است كه هر گاه طول بلد مثبت باشد , بايد طول بلد را با طول مكه مكرمه جمع كرد و حاصل را تبديل به زمان نمود . و لامحاله در اين صورت مكه مكرمه شرقى بلد مفروض است و شمس در آن دو روز مذكور پيش از رسيدن به نصف نهار بلد به نصف نهار مكه مى رسد و به مقدار زمانى كه تحصيل شده است كسى در آن بلد قبل از رسيدن شمس به نصف النهار آن بلد مواجه شمس باشد بسمت قبله خواهد بود , و يا خط منتصف امتداد طولى ظل شاخص , خط سمت قبله بصوب شمس خواهد بود . مثلا طنجه از بلاد مراكش طول آن ٥ ٤٨ ٥ مثبت است يعنى در جهت غرب جرينوش قرار دارد كه گوييم طول آن غربى است پس صورت عمل براى تحصيل زمان بين نصف نهار مكه و طنجه چنين خواهد بود :

جمع طولين ٥ ٣٨ ٤٥ ‌ ٥ ٤٨ ٥ بعلاوه ٥٠ ٣٩ ( ١ )

ساعات ٣ ‌ ١٥ : ٤٥ ( ٢ )

دقائق ٢ ‌ ٦٠ : ١٥٢ ‌ ٤ ضربدر ٣٨ ( ٣ )

ثوانى ٣٢

ثوالث ٢٠ ‌ ٤ ضربدر ٥ ( ٤ )

پس نتيجه شده است ٢٠ لثه ٣٢ نيه ٢ قه ٣ عت , و لكن كسر ثوانى و ثوالث زمانى اسقاط مى شود كه در عمل معتنى به نيست پس سه ساعت و دو دقيقه قبل از ظهر حقيقى طنجه خورشيد در آن دو روز به نصف النهار مكه مى رسد .

تبصره :

بلادى كه با مكه در تحت يك دائره نصف النهار واقع شده اند , در هر روز كه مركز جرم شمس با دائره نصف النهار موافات كرده است مواجه قرص شمس بوده باشند بر خط سمت قبله اند و حكم مذكور در آن بلاد اختصاص به دو روز مزبور ندارد , پس آنگاه چنان كه در تنبيه نخستين گفته ايم اگر بلاد در شمال