دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٢٦٢ - تحصيل سمت حقيقى قبله در دو روز

مكه واقع اند قبله آنها نقطه جنوب خواهد بود , و اگر در جنوب مكه واقع اند قبله آنها نقطه شمال خواهد بود .

تنبيه :

اگر فاصله بين بلد و مكه مكرمه چندان باشد كه بلد تحت افق مكه قرار گيرد و فوق الارض با مكه نبود به نحوى كه مدار آفتاب در آن دو روز نسبت به مكان مفروض فوق الارض نباشد , طريق مذكور در تحصيل سمت قبله متمشى نيست . و به تعبير ديگر و بهتر اگر عرض جنوبى بلد چندان باشد كه مدار ٧ جوزاء و ٢٣ سرطان از مدارات ابدى الخفاء نسبت به آن مكان مفروض بوده باشد از طريق مذكور تحصيل سمت قبله مقدور نيست . بلكه اگر عرض شمالى بلد هم چندان باشد كه مدار ياد شده از مدارات ابدى الظهور بوده باشد باز از طريق مذكور تحصيل سمت قبله ميسور نيست . و اين بيان از دو طرف ارض تا عرض تسعين را چه شمالى و چه جنوب شامل است كه تحصيل سمت مقدور نيست به خصوص كه در عرض تسعين در حيز امتناع است . بلى در اين زمان ما با وسائل مخابراتى و آلات رسانه اى , امتناع به امكان مبدل شده است كه در همين درس به عرض مى رسانيم . و اينك در معرفى جداولى چند براى بدست آوردن فاصله طولى بين بلد و مكه , و جهات و مواضع بلاد نسبت به يكديگر مطلقا گوييم :

براى تحصيل فاصله طولى بين مكه مكرمه و بلد مفروض , و همچنين در معرفت مواضع و جهات بلاد مطلقا نسبت به يكديگر ناچار بايد به خارطات و اطلسها و نقشه هاى جغرافيايى و ازياج و كتب مربوطه به فن كه حائز جداول اطوال و عروض بلاداند رجوع شود بر اساس هر يك آنها فواصل طولى بلاد و مواضع و جهات آنها را بدست آورد , چه اين كه تحصيل طول و عرض بلاد با آلات رصدى , و بناى مراصد و تاليف و تنظيم ازياج , مقدور هر كس نيست .

در ميان اين گونه مصادر و ماخذ به تازى و پارسى و فرانسه كه در اختيار نگارنده است , سه جدول را كه به نظرى مناسبتر ديده ايم برگزيديم , و در آخر( دروس معرفة الوقت و القبلة) با مختصر تعريفى در پيرامون آنها درج كرده ايم ( ص ٥٤٠ ٦٤٠ , ط ١ قم ) . جدول نخستين را از رساله شريف([ تحفة الاجله فى