چون اين مقدمه بعنوان مدخل بحث دانسته شده است حال گوييم كه : حركات سيارات ديگر نيز گرد مركز عالم متشابه نيست لاجرم هر يك از آنها را افلاك متعدد است , بدين بيان :

هيات تمام افلاك كواكب علويه يعنى زحل و مشترى و مريخ و همچنين هيات فلك زهره از سفليين , بعينها مثل هيئت فلك شمس است , در اين كه مركب از فلكين است يكى ممثل كه موافق المركز است , و ديگرى فلك خارج مركز , و هر دو بر توالى حركت مى كنند , زيرا كه آنچه سبب اثبات خارج مركز در شمس بود از قرب و بعد بمركز عالم , و سرعت و بطؤ حركت , در ايشان هم برصد يافته اند . و از اين جهت حكم نموده اند كه هيچ تفاوت ميان فلك شمس و افلاك كواكب مذكوره در اثبات ممثل و خارج مركز نيست الا بدو چيز كه در كواكب ياد شده بواسطه تفاوت حركتى كه در ايشان يافته اند لازم است كه اثبات نمايند يكى آن كه هر يك از اينها را فلكى ديگر است مصمت و مركوز در ثخن خارج مركز او چنانچه سطح او از طرفى مماس محدب خارج مركز , و از طرفى مماس مقعر آنست , مانند جرم آفتاب كه در ثخن خارج مركز خود بود بى تفاوتى , و آن فلك را فلك تدوير خوانند . و وجه تسميه اين فلك به تدوير آنست كه معنى تدوير بحسب لغت مدور گردانيدن چيزى است , و چون او حركت كواكب را تدوير تمام بحسب رؤيت مى دهد ويرا تدوير خوانند بخلاف ساير افلاك چه حركت دورى ايشان تمام مرئى نشود . و آن نقطه از محدب خارج مركز كه محل تماس او با تدوير است دروه گويند , و آن نقطه از مقعر را كه محل تماس با وى است حضيض نامند . و اين دو نقطه اگر چه مشترك ميان تدوير و خارج مركز است ليكن از خارج مركز شخصى است كه ثابت است ولايتغير , و از تدوير نوعى است كه باقتضاى حركت تدوير هر آن يك نقطه آن مماس با آن نقطه شخصى ذروه , و نقطه مقابل يعنى متقاطر آن مماس با آن نقطه شخصى ذروه , و نقطه مقابل يعنى متقاطر آن مماس با آن نقطه شخصى حضيض , كه از ممثل خواه در فلك شمس و خواه در اين كواكب ياد شده نقطه شخصيه است زيرا كه هرگز تغيير