دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ١٦٤ - طول بلاد و مبدأ طول

خلاف توالى بروج را در تعريف قيد كنيم .

مطلبى ديگر اين كه در بسيارى از رسائل و اطلسهاى متاخرين , مبدأ طول جغرافيائى گرينويچ گرفته شده است بدون اينكه تصريح يا تنبيه بدان شود . گرينويچ كه معرب آن جرينوش است در جنوب شرقى لندن پايتخت انگلستان واقع است . و عرض جغرافيايى گرينويچ على التحقيق ٦ ٢٨ ٥ شمالى است . مرحوم فرهاد ميرزا در كتاب بسيار بسيار ارزشمندش به نام جام جم گرينويچ را به صورت گرى ينچ مى نگارد . و بحروف لاتين چنين استGrenvich . در لاروس بزرگ فرانسوى آمده است كه گرنويچ در زمان سلطنت شارل ثانى در سنه ١٦٧٥ ميلادى , موافق سنه ١٠٩٥ هجرى , مبدأ طول قرار داده شده است , سپس دول ديگر در ١٩١١ م مطابق ١٣٣١ هبر مبدأ طول بودن آن اتفاق كرده اند . و آن كه گفته ايم در بسيارى از رسائل و اطلسها مبدأ طول گرنويچ است بدون تسميه بدان بر اثر همين اصطلاح و اتفاق عمومى است كه گفته آمد .

جزيره فر كه از جزائر خالدات مبدأ طول قدما است در جهت غربى گرنويچ واقع است , و طول غربى آن از گرنويچ ٥ ٧ ١٨ مى باشد , و عرض شمالى فر ٨ ٤٥ ٢٧ است .

چنان كه گفته ايم هيچگاه طول بلد از يكصد و هشتاد درجه كه نصف دور است تجاوز نمى كند , خواه طول شرقى باشد يعنى در طرف شرق مبدأ طول قرار گيرد , و خواه در جهت غرب آن , چنانكه جداول اطوال و عروض بلاد بدان ناطق اند . و از جام جم چنين مستفاد است كه بعضى طول بلد را از مبدأ طول تا تمام دوره محسوب مى دارد , و لكن اين عمل بسيار نادر است و ديگران آن را معتبر ندانسته اند و بدان عمل نكرده اند . عبارت جام جم اين است([ : طول بلد اقصر قوسى است از معدل النهار مابين نصف النهار اول معموره كه جزائر خالداتست و نصف النهار بلد تا اين كه گويد : هيچ مكانى در كره ممكن نيست كه زيادتر از يكصد و هشتاد درجه طول داشته باشد چرا كه محيط كره زيادتر از سيصد و شصت درجه نيست , و هيچ مكانى نيز قادر نيست كه بشود دورتر از ديگرى زياده از