دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ١٩٩ - مطالبى در طول جغرافيائى بلاد بعنوان تمرين و مزيد استبصار

دائره خط استواء تقدير كرد كه دائره عظيمه است , و اضلاع مثلثات كروى در محاسبات رياضى بايد از قسى دوائر عظيمه باشند .

قوله( : و آن شصت و شش درجه و كسرى باشد) . . . در بسيارى از كتب فن تعبير شده است كه غايت آبادانى بحسب عرض( سو) درجه است كه( سو) به حروف جمل ابجدى ٦٦ است .

تذنيب :

سخنى راجع به تطامن دو جانب قطب زمين در پيش است كه زمين كره تام نيست بلكه شبيه به كره و شلغمى شكل است . در درس شانزدهم دروس معرفت وقت و قبله برخى از مطالب و مباحث در اين موضوع آورده ايم , تا در اين دروس نوبت آن فرا رسد .

مرحوم فزونى استرابادى در كتاب شريف و ممتع بحيره ( بحيرة التاريخ ) كه بحر درر لطائف است آورده است كه :

( روزى اردشير بابكان با ندماء در صحبت بود , در اثناى صحبت از ندماء پرسيد كه طول و عرض زمين چند فرسخ است , و آبادانى او چند فرسخ باشد , و رنگ او چگونه است , و آيين او بر چه مثال است ؟ مجموع گفتند كه طول و عرض زمين هزار و شصت و نه ميل است و هر ميلى سه فرهنگ است , و از او ربعى آبادان و باقى ويران و هفت قطعه است و هر قطعه را كشورى اعتبار كرده اند , و زمين سپاه رنگ است , و شكلش بيضى است) ( ص ٤٩٥ ط ١ چاپ سنگى )

اردشير بابكان , مؤسس سلسله پادشاهان ساسانى است و در اوائل قرن سوم ميلادى چهارده سال و چند ماه پادشاهى كرد و عهد اردشير معروف از اوست . در آن روزگار زمين را بيضى شكل مى دانستند , و امروز شلغمى شكل , و ديگران كروى . و برخى از مطالب در اين موضوع گفته آيد .