دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ١٠٩ - تحصيل عرض بلد

من مضافات صوبه بهار و موضع توليت رصد اين زيج است , سيلابى عظيم ظاهر گشته به نوعى كه از طغيانى جداول و انهار , بيشتر از عمرانات ته آب گرديد , و هر ذى روح از هراس , اين سانحه را كم از طوفان نوح عليه السلام نمى دانست , و هر شيخ كبير السن معترف كه گاهى چنين سيلاب به راى العين مشهود نگشته , ازين ممر اين تاريخ مسمى به تاريخ طغيانى گرديد , و جداول اوساط اين زيج بر همين تاريخ ابتنا يافت]( .

اين دو اثر بسيار گرانقدر اعنى جامع بهادرى ( و يا جامع بهادرخانى ) و زيج بهادرى ( و يا زيج بهادر خانى ) از اصول مصادر و ماخذ اين كتاب ما : ( دروس علم هيات ) اند . كتاب ديگر در شرح آلات رصدى قديم و حديث از معظم له نام مى برند و چون ديگر آثار علميش به بزرگى نام مى برند , به نام منظار الرصد كه به بزرگى زيج و جامع ياد شده است و در هند بطبع رسيده است , راقم هنوز به تحصيل آن توفيق نيافته است .

معانى غره ماه وسطى , و جداول اوساط , و اصطلاحات ديگر رياضى اين درس , در دروس آتيه روشن مى شود .

مرحوم آقا سيد محسن امين در جزء چهل و دوم كتاب قيم اعيان الشيعه ( ص ٢٤٠ ط ١ , شماره ٩٣٤٤ ) آنجناب را چنين نام مى برد :

( الحكيم الرياضى الرصدى المولوى ابوالقاسم غلام حسين بن المولى فتح محمد الكربلائى الجينورى , له كتاب الرصد المعروف بالطغيانى و هو اجمع كتاب فى فنون الرياضيات بأسرها مع حسن الترتيب فى غاية البسط و التنقيح صنفه لراجه احتشام الملك صادر جنگ بهادر خان شرع فيه سنة ١٢٤٨ و فرغ منه بعد سنة كاملة فارسى طبع اوائل انتشار الطباعة فى بلاد الهند و يقال له مفتاح الرصد ايضا , و له كتاب جامع بهادرى) . انتهى .

كتاب شريف جامع بهادرى مشتمل بر اهم مسائل فنون اربعه رياضى يعنى هندسه و مناظر و حساب و هيات است . و وصف صاحب اعيان الشيعه كه( : هو اجمع كتاب فى فنون الرياضيات بأسرها , و يقال له مفتاح الرصد ايضا) با جامع