دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٣٤٣ - افلاك كلى و جزئى

چهل و سه ثالثه باشد .

حركت تدوير و آن را حركت خاصه نيز گويند و حركت اختلاف نيز مى نامند , ولى شهرت با حركت خاصه است قمر را در شبانه روزى سيزده درجه و سه دقيقه و پنجاه و سه ثانيه و پنجاه و شش ثالثه باشد .

و هر يك از تداوير كواكب علويه را در شبانه روزى بقدر فضل حركت خارج مركز شمس بر حركت حامل او باشد . ( مثلا : حركت تدوير زحل ‌ ٤٥ ٧ ٥٧ ‌ ٣٥ ٢ , حركت حامل زحل ٢٠ ٨ ٥٩ , خارج مركز شمس . و على هذا القياس ) .

و زهره را سى و شش دقيقه و پنجاه و نه ثانيه باشد .

و عطارد را سه درجه و شش دقيقه و بيست و چهار ثانيه .

اين بود مقدار حركات افلاك كواكب سبعه سياره در هر شبانه روزى از رصد سمرقندى و زيج الغ بيكى , و چه مباحث خوبى در پيرامون اين امور در پيش داريم .

عدد افلاك بر مبناى هيئت مجسمه : چون معدل النهار و منطقة البروج دو فلك حركت اولى و ثانيه اند , و شمس را دو فلك است , و هر يك از علويه و زهره را سه فلك , و هر يك از عطارد و قمر را چهار فلك , پس مجموع آنها بيست و چهار فلك است كه ده فلك موافق مركزند , و هشت فلك خارج مركز , و شش فلك تدوير است .

تبصره :

جناب محقق طوسى رضوان الله تعالى عليه در اول فصل دوم مقصد دوم تجريد فرموده است :

( الفصل الثانى فى الاجسام , و هى قسمان فلكية و عنصرية . اما الفلكية فالكلية منها تسعة : واحد غير مكوكب محيط بالجميع و تحته فلك الثوابت , ثم افلاك الكواكب السيارة السبعة , و تشتمل على افلاك تداوير و خارجه المراكز , و المجموع اربعة و عشرون , و تشتمل على سبعة متحيرة و الف و نيف و عشرين كوكبا ثوابت) . ( ص ١٥٦ بتصحيح راقم ) .

جميع نسخ مخطوطه بسيار معتبر و كهن تجريد و كشف المراد كه هنگام