ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٥٤ - انواع دخالتهاى منطقهء عوامل درك در معرفت در بارهء &#١٧١ واقعيتها براى خود &#١٨٧ از ديدگاه قرآن

مى گويند : ما بين اولين دميدن صور و دومين دميدن آن ( كه چهل سال طول داشته است ) توقف نكرده‌ايد مگر ده شب يا ده روز ، يا در زندگى دنيوى توقف نكرده‌ايد مگر ده شب يا ده روز . ما به آنچه كه مى گويند داناتريم ، هنگامى كه با صلاحيتترين آنان در پيمودن راه حق مى گويد : توقف نكرديد در زندگى دنيوى يا در قبرها يا ما بين دو صور مگر يك روز . ) اين مضمون در آيات متعددى در قرآن آمده و با كمال وضوح اثبات كرده است كه عوامل درك زمان تصرف و دخالت شديدى در جريان حركت و انتزاع زمان از آن مى نمايند .
٢١ - ( يَعْلَمُونَ ظاهِراً مِنَ الْحَياةِ الدُّنْيا وَهُمْ عَنِ الآخِرَةِ هُمْ غافِلُونَ ) [١] ( آنان نمودى از زندگى دنيا را مى دانند و از حيات اخروى غافلند . ) انواع دخالتهاى منطقهء عوامل درك در معرفت در بارهء « واقعيتها براى خود » از ديدگاه قرآن ١ - دخالت و تصرف حواس : - آيات شمارهء ٢ ، ٣ ، ٤ ، ٥ ، ١٠ ، ١١ ، ١٢ ، ١٣ ، ١٤ ، ١٥ ، ١٦ .
٢ - دخالت حواس و خواسته‌ها و تدبيرها و آراء پيش ساخته : - شمارهء ١ ، ٢١ .
٣ - حواس و اعمال : - شمارهء ٣ ، ٦ ، ٧ ، ٨ .
٤ - اشتغال درون : - شمارهء ٩ .
٥ - عوامل مغزى : - ١٧ ، ١٨ ، ١٩ ، ٢٠ .
اين مباحث با اهميتترين نتيجه اى را كه ارائه مى دهد اينست كه : هر كسى كه علم را با اين همه محدوديتها كه ٩ عامل و وسيله و كانال آنرا احاطه كرده است ، در برابر ارزشها قرار بدهد ، بطورى كه ارزشها را در مقابل علم تحقير نمايد ، و علم را طريق منحصر براى درك واقعيتها مطرح نمايد ، يا اطلاع لازم و كافى از اين دو حقيقت ( علم و ارزش ) ندارد ، يا بر مبناى اصول پيش ساخته اى مى انديشد و سخن

[١] الروم آيهء ٧