ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٧٦ - مطلب يكم

فوق العاده اى برخوردار مى باشد : قانون علمى آن قضيهء كليه ايست كه بيان كنندهء يك جريان منظم در عالم هستى است كه براى بوجود آمدنش شرايطى و مقتضياتى لازم است ، بطورى كه در صورت تخلف يكى از آن شرايط و مقتضيات ، جريان مربوط بوجود نمى آيد ، در حقيقت استمرار آن شرايط و مقتضيات موجب استمرار جريان مى باشد ، و كليت قانون هم از اينجا ناشى مى گردد كه آن امور ( شرايط و مقتضيات ) در حال به وجود آمدن استمرارى است . قرار گرفتن سيارهء زمين روياروى خورشيد كه موجب روشنايى فضاى زمين مى گردد ، به جهت استمرار شرايط و مقتضيات و به عبارت ديگر به جهت تجدد مستمر علل و عوامل روياروئى ، كليت پيدا مى كند . در اين صورت مى گوييم : وجود استمرارى علل و عوامل رويارويى زمين و خورشيد بطور كلى موجب روشنايى زمين مى گردد .
اكنون چهار مطلب را كه ما با آنها روبرو هستيم مورد تذكر قرار مى دهيم : مطلب يكم - عامل واقعيت يك قانون علمى .
مطلب دوم - عامل و طرق كشف قانون علمى .
مطلب سوم - كليت قانون علمى و منشاء آن .
مطلب چهارم - تعيين ملاك موضوع علمى .
مطلب يكم - عامل واقعيت يك قانون علمى همان نظم جارى در عالم هستى است كه بوجود آورندهء و نگاهدارندهء آن خدا است و اگر ما وجود خدا را نپذيريم ، هيچ تفسير معقولى براى نظم و استمرار نظم در جهان هستى كه يگانه منشاء قوانين علمى مى باشد نخواهيم داشت ، زيرا بديهى است كه هيچ پديده و جريانى مشخص ، بازگوكنندهء آن نظم كلى كه گذشته و آيندهء آنرا در برگرفته است نمى باشد . به عنوان مثال : اگر شما هيچگونه سابقهء علمى و هيچ گونه مشاهده اى در بارهء سيبى كه بر سر درخت رسيده است از نظر سرگذشت قانونى آن سيب و تحولات قانونى كه در آينده خواهد داشت نداشته باشيد ، محال است كه تنها با مشاهده و تحليل خود آن سيب