دخالت خواهد داشت زيادتر مى باشد . طبيعى است كه در اين هنگام روش علمى ما محاسبهء احتمالات را براى ما ضرورى مى نمايد ، يعنى ما تنها بوسيلهء محاسبهء احتمالات در حوادث و عواملى كه تا موقع صدور كار اختيارى ممكن است داشته باشيم به فعاليت شناختى خود مى پردازيم و هر اندازه كه به زمان صدور كار نزديكتر مى شويم بجهت روشنتر شدن سرنوشت تأثير حوادث و عوامل در كار اختيارى مفروض ، سرنوشت خود كار نيز براى ما واضحتر مى گردد البته منظور از ما ، نه تنها خود ماييم كه صادر كنندهء كار اختيارى هستيم بلكه حتى براى كسانى كه وضع ما را در ارتباط با كار اختيارى كه از ما صادر خواهد شد ، زير نظر گرفته‌اند . بدين ترتيب ما مى توانيم توفيق تحقيق و بررسى علمى كار اختيارى را بدست بياوريم . بديهى است كه علمى كه ما در اين مسير ( قبل از صدور كار اختيارى ) بدست خواهيم آورد معمولا كم يا بيش به اندازه جهل ما در بارهء ارتباط شخصيت با حوادث و عوامل تا صدور كار نارسا خواهد بود ، به اين معنى كه ما نخواهيم توانست در بارهء بوجود آمدن يا نيامدن كار اختيارى ، علم صد در صد بدست بياوريم ، ولى همان گونه كه در مثال ( ترديد در داشتن توانايى ايجاد حرارتى كه فلان فلز را ذوب خواهد كرد ) ملاحظه كرديم ، ترديد مزبور مانع از علمى بودن آن اصول و قوانينى كه در پيرامون ذوب فلز مزبور وجود دارد نمى گشت ، در مورد كار اختيارى نيز جهل به عامل شخصى كه موجب بوجود آمدن يا بوجود نيامدن كار مى باشد ، مانع علمى بودن شناخت كار اختيارى نمى باشد . همچنان كه بروز پديدهء « عدم حتميت » در جريان ذرات بنيادين مانع از تحقيق و بررسى علمى در بارهء آن ذرات نمى گردد . « ٢ - تحقيق علمى در بارهء حوادث و عوامل كار اختيارى بعد از صدور آن اگر همان گونه كه گفتيم راه علمى ما براى كشف كار اختيارى پيش از وقوع آن راهى كامل نباشد ، اين نارسايى دليل علمى نبودن كار اختيارى نيست ، زيرا ما پس از صدور كار اختيارى مى توانيم در بارهء همهء حوادث و عوامل و انگيزه هايى كه تا صدور كار اختيارى بوجود آمده و در صدور كار دخالت ورزيده است تحقيق و محاسبات علمى كامل داشته باشيم ، همان گونه كه پس از آنكه يك ذره بنيادين در موقعيت بعدى قرار گرفت مى توانيم سرگذشت آنرا با نظر به حوادث و عواملى كه از آنها عبور نموده يا موقعيت