ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٠٣ - دانشهاى بشرى محصول ارتباط عوامل درك كننده با واقعيات درك شده در جهان هستى است ما در نمايشنامهء بزرگ وجود هم بازيگريم ، هم تماشاگر

مختلف دارند نياز دارد . » [١] « در اينجا بيانيه ، يك مطلب ديگر را هم مطرح نموده است كه توجه دقيق به آن بسيار مفيد مى باشد ، مطلب چنين است : درك عالم لا يتناهى به هم پيوسته اى كه آهنگ حيات را تكرار مى كند ، به بشر اجازه خواهد داد كه دوباره با طبيعت يكى شود و ارتباط خود را در فضا و زمان با كل حيات و جهان ماده درك كند . » [٢] براى توضيح و بررسى بيشتر اين جملات مراجعه فرماييد به نقد و تحليل متن خود بيانيه .
دانشهاى بشرى محصول ارتباط عوامل درك كننده با واقعيات درك شده در جهان هستى است ما در نمايشنامهء بزرگ وجود هم بازيگريم ، هم تماشاگر اينست بزرگترين مسئله در ارزيابى ارتباط با واقعيات به وسيلهء علم و فلسفه در عرصهء معرفت بشرى . بشر بدون اين كه بتواند مرز حقيقى ميان « من » ( مجموع عوامل درك كننده ) و « جز من » ( مجموع عوامل درك شونده ) را در علومى كه بدست مى آورد مشخص نمايد و حتى غالبا بدون اين كه توجهى به اين حقيقت داشته باشد كه دانش وى محصول ارتباط دو عامل فوق است ، خود را عالم به واقعيات براى خود مى داند و دانش خود را بدون دخالت چيزى از طرف عوامل درك كننده ناب و نمايشگر دقيق واقعيات تلقى مى نمايد اين كه ارتباط علمى با واقعيات يكى از ضرورتهاى حياتى ما است براى هيچ كسى جاى ترديد نيست . و نيز اين كه پاسخگوى چنين ارتباط ، تفكرات و تجارب و روشهاى علمى رسمى است به قدرى بديهى است كه نيازى به اثبات ندارد ، بلكه چنين به نظر مى رسد اصرار و ابراز احساسات بيشتر در بارهء اين حقيقت ضرورى ، نه تنها به روشنايى كامل آن نخواهد افزود ، بلكه مانند موارد ديگر كه خود واقعيت

[١] بيانيهء ص ٥
[٢] بيانيهء ص ٥