ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٣٢٥ - هيچ متفكر اسلامى نمى تواند مطابق پندار بعضى از سطح نگران واقعيات عالم هستى را بعنوان يك عده موجوداتى كه همهء حقايق و ابعاد و سطوح آنها را در همان پديدهها و اشياء منحصر مى دانند كه در ارتباطات حسى آنها را درك مى كنند و ماوراى آنچه را كه با حواس درمى يابند منكر و يا ناديده مى گيرند تلقى نمايد
( چگونه شما كفر به خدا مى ورزيد در حالى كه شما مردگانى بوديد كه خدا شما را احياء كرد و سپس شما را مى ميراند و سپس شما را زنده مى كند و سپس به سوى او برمى گرديد ) در اين آيهء شريفه نيز خداوند متعال از كفر ورزيدن نهى مى فرمايد و سؤال توبيخى مى كند كه شما چگونه كفر مى ورزيد با اين كه جريان زندگى و مرگ ( جريان اين دو پديده را در عرصهء هستى مشاهده مى كنيد ) هدف از اين آيهء شريفه اينست كه شما با مشاهدهء پديده اى از جريان واقعيات آن چنانكه هستند ، بايستى به پرهيز از كفر و پذيرش ايمان روى بياوريد .
( قُلْ مَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّماءِ وَالأَرْضِ أَمَّنْ يَمْلِكُ السَّمْعَ وَالأَبْصارَ وَمَنْ يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ وَمَنْ يُدَبِّرُ الأَمْرَ فَسَيَقُولُونَ الله فَقُلْ أَ فَلا تَتَّقُونَ ) [١] ( بگو به آنان كيست كه شما را از آسمان و زمين روزى مى دهد و كيست كه شنوايى و چشمان را در اختيار دارد و كيست كه زنده را از مرده و مرده را از زنده بيرون مى آورد و كيست كه امر ( هستى ) را تدبير مى نمايد . آنان خواهند گفت : « خدا » . به آنان بگو با اين حال آيا تقوى نمى ورزيد ) اين آيهء شريفه نيز از نظاره بر جريان هستى و درك آن ، لزوم تقوى را كه عبارت است از « صيانت تكاملى ذات » بوسيلهء عمل به « بايدها و شايدها » اثبات مى فرمايد .
آيهء ٣٠ از سورهء الأنبياء درك و شناخت توسعهء كيهان بزرگ از يك مادهء بسته و بيان اين كه منشاء همهء جانداران آب است . به لزوم ايمان تذكر مى دهد : از آيهء ٤٥ تا آيهء ٥٠ از سورهء الفرقان مقدارى از نظم و آيات الهى را در عرصهء هستى بيان نموده سپس مى فرمايد تبهكاران كه اكثريت مردم را تشكيل مى دهند با اين كه مى بايست با مشاهدهء اين نظم و آيات شكر گذار باشند ، كفران ورزيدند در آيهء ٧ و ٨ از سورهء شعراء نظم و آيه بودن آنچه را كه در روى زمين مى روياند ، متذكر مى شود كه مى بايست مردم با توجه به آن ايمان بياورند ، ولى با نظر به هوى پرستىها و استكبارى كه دارند خود را از ايمان
[١] يونس آيهء ٣١ .