ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢١٣ - عامل سوم - عوامل گوناگون كارگاه مغز
حال اگر عنصرى ديگر به دو عنصر مزبور اضافه شود ، مثلا عنصر شتابزدگى ، قطعى است كه آن سه عنصر فعال در معرفت تأثيرى ديگر خواهند گذاشت . مثالى كه مى توان براى توضيح اين فرض در نظر گرفت ، اينست كه : شخصى كه عنصر عشق به آگاهى و احساسات و شتابزدگى در درون او فعاليت دارند ، در مطالعهء خود در پيرامون مختصات و پديدههاى بشرى ، اين نتيجه را بدست آورده است كه « انسان طبيعتا سود جو است » عنصر عشق به افزايش آگاهى چنين شخصى را بر تحصيل اطلاع از حقيقت اين نتيجه و عوامل اوليه و ثانويه ، آن تحريك مى نمايد و نيز مى خواهد بداند كه سودجوئى در انسان واقعا يك حقيقت ذاتى است كه قابل دگرگونى نيست يا امرى است عارضى و ثانوى و مى توان با تعليم و تربيت صحيح ، اين امر را در او تعديل نمود ، از طرف ديگر اين شخص در درون خود عنصر فعالى ديگر دارد كه احساساتى بودن او است ، اين احساسات همهء آن آگاهىها را كه بدست مى آورد ، فورا وارد منطقهء خوب و بد و زشت و زيبا مى نمايد و نمى گذارد تعقل سليم آن آگاهىها را آن چنانكه هستند ، تنظيم نمايد و نتايج واقعى آنها را نشان بدهد و مسلم است كه ورود يك موضوع به شايستگى نمود طبيعى است كه اين خوبى و شايستگى موجب خواهد شد كه سودجويى براى شخص مفروض مطلوب جدى تلقى گردد . در اين هنگام معرفت حاصلهء وى در بارهء انسان با مختص سودجويى كه از نظر وى شايسته و مطلوب خود او است ، مانند عينكى خواهد گشت كه همهء حقايق انسانى با رنگ آن عينك رنگ آميزى خواهد گشت ، ولى علاقهء شديد به افزايش آگاهى همواره نوعى عدم قناعت به طور ناآگاه در درون او به وجود خواهد آورد ، و در نتيجه معرفت حاصله در بارهء سودجويى انسان در درون حالت تزلزل خواهد داشت كه اين تزلزل را با احساسات بايد آرامش ببخشد . اگر عنصر شتابزدگى در نتيجه گيرى را به دو عنصر مزبور اضافه كنيم ، خواهيم ديد معرفت چنين شخصى لحظه اى ، و گسيخته و پر از احتمالات و قطعهاى متضاد ميباشد .
عامل سوم - عوامل گوناگون كارگاه مغز اين عوامل بسيار متعدد و متنوع مى باشند ، مانند عوامل درك و معلومات و تصور