بيان مى كند و تصريح مى نمايد كه اين سقوط ناگهانى و به يكباره نبوده است ، و اين يك جريان قانونى روانى است كه صفات جا گرفته در روان آدمى مانند عدالت و شرافت ، و يا بالعكس صفات زشت و عادات بد به تدريج رو به زوال مى روند . [١] آن گاه منتفى شدن محبت بسيار عالى براى كمال را كه عشق حقيقى ناميده مى شود گوشزد مى كند و مى گويد : آن محبت عالى و هيجاناتى كه داشت همانند ريشه اى كه تدريجا خشك مى شود رو به زوال مى رود و در نتيجه آن فضيلت عالى انسانى نيز به جهت زوال علتش رو به زوال مى رود . و اگر آن محبت عالى را معلول آن فضيلت انسانى والا بدانيم ، طبيعى است كه با از بين رفتن آن فضيلت كه علت آن محبت است ، محبت مزبور نيز از بين خواهد رفت . و بدين ترتيب مى توان مسائل بعدى را كه در ابيات مطرح گشته است تفسير نمود . با تفسير علمى عدالت كه يكى از اساسىترين حقايق ارزشى است ، مى توان همهء حقايق اخلاقى را نيز مورد توضيح علمى قرار داد .
براى تبيين بيشتر به دو مثال ديگر از حقايق ارزشى مى پردازيم :
مثال يكم - احساس مسئوليت و تكليف در فوق علل جبرى و انگيزه‌هاى مربوط به سود و زيان و احساس لزوم انجام آن بدون تحت تأثير امور مزبور قرار گرفتن . بديهى است كه اين گونه احساس تكليف و انجام آن كه فقط مستند به تحريك وجدان عالى انسانى است با عظمتترين ارزش را دارا مى باشد . با اين حال همان گونه كه در موضوع ارزشى عدالت گفتيم : مى توانيم در بارهء ماهيت احساس تكليف و انجام آن ، بررسى كاملا علمى داشته باشيم .
ماهيت تكليف عبارت است از تحريك جدى انسان به انجام يا ترك كارى كه مصلحت الزامى آن را ايجاب نموده است ، همين گونه مى توانيم معناى مكلف شدن را

[١] مگر در موارد انقلابات روانى اساسى كه در موارد اقليت صورت مى گيرد ، در اين موارد سرعت تحول خيلى شديد است و شايد انقلاب روانى به قدرى تند و ريشه دار باشد كه در چند ساعت حتى در طول چند لحظه يك ستمكار طغيانگر مبدل به يك انسان آمادهء اعتلاء و تكامل گردد ، و يا بالعكس ، در چند ساعت يا حتى در طول چند لحظه انسانى عادل در پرتگاه سقوط قرار بگيرد كه البته به نظر مى رسد شماره انسانهاى عادل و با فضيلت كه بسبب انقلابات روانى به سرعت در پرتگاه سقوط قرار بگيرند كمتر از شمارهء آن انسانها است كه از وضع روانى پليد با سرعت فوق العادهء آماده موقعيت فضيلت و عدالت گام بگذارند .