آن كار محتملتر است . ٣ - همچنين هر اندازه دامنهء انگيزه‌ها وسيعتر باشد ، يعنى موجبات صدور كار بيشتر باشد باز احتمال صدور كار بيشتر و گسترده تر خواهد بود .
٤ - هر اندازه اطلاعات انسان در بارهء موضوعات مربوط به آزادى كمتر باشد همان گونه كه دائرهء اختيار آن شخص تنگتر خواهد بود ، شناخت كارى كه انسان مى خواهد آنرا صادر نمايد بيشتر و ممكن است گاهى تا حد يقين پيش برود . اين ملاحظات علمى در بارهء كارهاى اختيارى مربوط به عوامل و انگيزه‌هاى صدور كار اختياريست .
دو - در قلمرو شخصيت انسانى بايد گفت متأسفانه در دورانهاى متأخر نه تنها كارهاى اختيارى و آزادى اراده از بذل توجه لازم و كافى صاحبنظران علوم روانى و ديگر علوم انسانى برخوردار نبوده است ، بلكه از پيگيرى و تلاش شايسته در بارهء ارتباط مستقيم قدرت و آگاهى شخصيت و آزادى نيز محروم بوده است . بدانجهت كه مباحث ما در اين مورد در بارهء كارهاى اختيارى با نظر به ماهيت و عوامل و نتايج آن نيست ، لذا وارد اين مباحث نمى شويم ، آنچه كه در اين مورد مربوط به تحقيق ما مى باشد ١ - رابطهء مستقيم قدرت و ضعف شخصيت انسانى با كارهاى اختيارى مى باشد ، به اين معنى هر اندازه كه شخصيت آدمى قوىتر و آگاهتر بر مقدمات و اهداف و مصالح و مفاسد زندگى بوده باشد ، صدور كارهاى اختيارى از چنين شخصيتى بيشتر خواهد بود . توضيح اين كه هر اندازه شخصيت انسانى خود را در برابر انگيزه‌ها از قرار گرفتن در تحت تأثير آنها بيشتر حفظ نمايد و خود را نبازد ، سلطهء او بر خواسته‌ها و تمايلات انگيزگى انگيزه‌ها قوىتر بوده و صدور كار را مربوط به خود خواهد ساخت اين يك قانون علمى است كه مورد ترديد نبايد قرار بگيرد . و بهمين جهت است كه همهء اديان الهى و مكتبهاى اخلاقى انسانى و پيشتازان تكامل انسانى به مسائل شخصيت اهميت فوق العاده قائلاند و لذا مى توان گفت آن متفكران و نويسندگان كه اهميتى به شخصيت انسانى نمى دهند و در تفكرات خود آنرا مانند يك موضوع ساده تلقى مى كنند و آنرا با مديريت زندگى هر حيوانى قابل مقايسه مى دانند ، باضافهء اين كه از ديدگاه علمى كارى براى بشريت در علوم انسانى انجام نمى دهند ، انسانها را از امتياز والاى