ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٢ - تعريف معناى كلى دين

برادران را روياروى هم قرار داده است بطورى كه شمشير بر روى هم كشيده‌ايم . و چون همهء آن عوامل و اسباب كه باعث اين روياروئى گشته است ، حوادثى است عارضى و ما مى توانيم با توجه به اصول بنيادين اسلام در مسير اسلام ، حركت كنيم و دست از پراكندگىها برداريم . لذا تمام كوشش ما در اين است كه راهى براى مرتفع ساختن موانع الفت و هماهنگى و اتحاد در « حيات معقول » اسلامى پيدا كنيم ، و ترديدى نيست در اين كه براى دست يافتن به چنين الفت و هماهنگى و اتحاد همان گونه كه صلح بى اساس فايده اى ندارد ، از جنگ بىاساس هم كارى ساخته نيست .
ملاحظه مى شود كه امير المؤمنين عليه السلام چقدر به ايجاد اتّحاد و هماهنگى ميان مسلمانان اهميت حياتى مى دهد و دست از پيروزى ظاهرى خود برمى دارد .
در خاتمه اين مبحث ، بسيار مناسب است كه مقاله اى را در وحدت امت اسلامى كه اين جانب آنرا در كنفرانس وحدت اسلامى در سال ١٣٦٧ در تهران سخنرانى نموده‌ام در اينجا بياورم .
براى ورود به بحث و تحقيق پيرامون « وحدت امت اسلامى » ، نخست بايد دو مسئله را در نظر بگيريم : يكم - بدان جهت كه امت اسلامى داراى هويت دينى است . لذا بايد تعريف روشنى در بارهء « مفهوم كلى دين » بدست دهيم .
دوم - « ريشه اصلى امت اسلامى » را بررسى نمائيم .
تعريف معناى كلى دين در تعريف دين ، مانند ساير حقايق مربوط به ارزشهاى « حيات معقول » انسانى ، اختلاف نظرهائى وجود دارد كه معمولا ناشى از شرايط ذهنى و اطلاعاتى است كه تعريف كنندگان در بارهء دين و مختصات آن دارند . بحث و تحقيق در آن اختلاف نظرها و علل و نتايج آنها در اين مقاله ضرورتى ندارد ، لذا مى پردازيم به بيان جامع مشتركى كه در تعريفهاى صاحب نظران در بارهء دين وجود دارد : دين عبارتست از اعتقاد به وجود خداوند يگانه و عالم و قادر و غنى و عادل مطلق و جامع همهء صفات كماليّه كه جهان هستى را بر مبناى حكمت و عدل آفريده و انسان را در ميدان مسابقه براى