ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٩٨ - براى تكامل انسانى ، هم عمل به حق ضرورت دارد اگر چه از امتيازات دنيوى او بكاهد و او را در سختىها فرو برد و هم اجتناب از باطل ، اگر چه براى او نفعى داشته باشد و بر امتيازات دنيوى او بيفزايد

نوعى اجابت كردن تردستى دشمنان در اين مسئلهء سرنوشت ساز بوده و بوجود آوردن مانع از استفاده امير المؤمنين از لحظات زمان فرصت .
چهار - خود آرامش كه موجب اعتدال اعصاب و وضع مغزى و روانى طرفين خصومت مى باشد ، مى توانست كمك بزرگى براى كشف واقعياتى نمايد كه به اصلاح امر طرفين منتهى گردد .
پنج - در موضوعى به اهميت « حكميت » كه قطعا در سرنوشت جوامع اسلامى تأثير بسزايى داشت و داراى ابعاد و جهات گوناگونى بود ، تصميمگيرى سريع در حقيقت فشردن گلوى فرماندهان و صاحبنظران در غائلهء صفين بود كه بدست خود محورانى كامجو بوجود آمده بود . مهلت براى تفكر ردهء بالا از مردم در يك حادثهء بسيار مهم و خطرناك بقدرى حياتى و روشن است كه محال است از مغز يك انسان عاقل خلاف آن خطور نمايد .
١٧ - إنّ أفضل النّاس عند اللَّه من كان العمل بالحقّ أحبّ إليه - و إن نقصه و كرثه - من الباطل و إن جرّ إليه فائدة و زاده ( قطعى است كه با فضيلتترين مردم نزد خداوند كسى است كه براى او عمل به حق ( اگر چه موجب كاهش ظاهرى و سختى براى او است ) محبوبتر از باطل بوده باشد ، اگر چه آن باطل براى او فائده جلب كند و موجب افزايش وى گردد . ) براى تكامل انسانى ، هم عمل به حق ضرورت دارد [ اگر چه از امتيازات دنيوى او بكاهد و او را در سختىها فرو برد ] و هم اجتناب از باطل ، اگر چه براى او نفعى داشته باشد و بر امتيازات دنيوى او بيفزايد .
با تفسيرى كه انسانهاى معمولى در بارهء حق و باطل در ذهن خود دارند و با معنايى كه براى افزايش و كاهش و فائده و ضرر براى خود تصور مى نمايند ، حيات خود را آگاهانه يا ناآگاهانه در اختيار عوامل پست مادّه و ماديات مى گذارند بدين ترتيب اين خطا در تفسير و تصور حيات ، آنان را تا پوچى به سقوط مى كشاند . نبايد چنين گمان كرد كه همهء مردم در اين تفسير و تصور خطا كارانه از هر گونه تعمد و علم بدورند ، تا گفته شود : آنان معذورند و به اصطلاح فقهى جاهل قاصرند . زيرا انسانها بحدّ لازم و كافى آن اندازه اصول و قواعد فطرى در ذهن خود دارند كه بتوانند با توجه به آنها