ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٩ - امير المؤمنين عليه السلام به جهت معرفت والايى كه به واقعيات داشت و به جهت وارستگى از هوى و هوس و خود خواهىها هر يك از دو طرف ( پذيرش و عدم پذيرش حكميت ) را مى توانست انتخاب فرمايد
عليه السلام با علم و آگاهى و عمد اقدام فرموده است . بنا بر اين ، سبب چيست كه در جملات مورد تفسير ، جملهء شرطيه بكار بردهاند كه دليل عدم علم به واقعيت مى باشد پاسخ اين سؤال همان گونه كه از خود جملات بر مى آيد ، بسيار روشن است و آن اين است كه امير المؤمنين ( ع ) مى فرمايد : كتاب خدا با من است . يعنى من به دستورات قرآن كه دستورات الهى است از همهء شما آشناترم و همهء محتويات قرآن در درون من است . و من امام واجب الاطاعة هستم و من همان على بن ابي طالبم كه - پيامبر فرمود : الحقّ مع علىّ و علىّ مع الحقّ ( حق با على است و على با حق است ) و من همان شخصم كه هيچ گفتار و كردارى بر خلاف دستور خداوندى از من صادر نمى شود . بنا براين ، اگر مصالح واقعى اقتضاء مى كرد كه من حكميت را نپذيرم ، [ چنان كه در آغاز ظهور غوغاى بلند كردن قرآنها بر سر نيزهها ، انجام دادم . يعنى اصرار و تأكيد به عدم پذيرش حكميت نمودم ، ] بر حق بودم و براى شما لازم بود كه از من تبعيت كنيد و حكميت را نپذيريد . و اگر مصالح واقعى اقتضاء مى كرد كه من حكميت را بپذيرم ، [ چنان كه بيم از متلاشى شدن سپاه و ترس از بروز سلطهء معاويه بر شما ، حكميت را پذيرفتم ] ، باز براى شما لازم بود كه آن را بپذيريد . شما بهتر از همه مى دانيد كه من هيچ رأى و نظرى را بر مبناى هوى و هوس ابراز نميكنم و هر چه بينديشم و بگويم و كارى را انجام بدهم ، مقصدى جز عمل به دستور خداوندى ندارم . بنا بر اين ، در آن روز كسانى كه از نظر من كه عدم پذيرش حكميت بود ، منحرف شدند و با من مخالفت كردند ، در نزد خدا مسئول و گنهكارند و امروز كه مرا مورد اعتراض قرار مى دهند ( خوارج ) كه چرا حكميت را قبول كردم ، مسئول و گنهكارند . جملات بعدى نيز مى تواند پاسخ مزبور را تأييد نمايد :
٢٩ ، ٣٢ - فلقد كنّا مع رسول اللَّه صلَّى اللَّه عليه و آله . و إنّ القتل ليدور على الآباء و الأبناء ، و الأخوان و القرابات فما نزداد على كلّ مصيبة و شدّة إلَّا ايمانا ، و مضيّا على الحقّ ، و تسليما للأمر ، و صبرا على مضض الجراح ما در گذشته با رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم بوديم و كشتار بر پدران و فرزندان و برادران و خويشاوندان دور مى زد و ما در برابر هر مصيبت و شدتى جز افزايش ايمان و ادامهء حركت در مسير حق و تسليم به