تضاد به معنای دیگر را ، دیگران ( غیر مارکسیستها ) و ما قبول داریم ، عالم ما ، عالم تضادها و اختلافها است ، مسئله تضادها و اختلافها و جنگ و ستیزها ، از مهمترین مسائلی بوده که از قدیم الایام فکر بشر را متوجه خود ساخته است . در این زمینه بطور کلی ، سه نظریه میان متفکران پیدا شده است :

نظریه اول : نظریه ثنوی

یک نظریه همان نظریه معروف ثنوی است که مدعی است در عالم دو نظام‌ در کنار یکدیگر وجود دارد : نظام توافقها و سازگاریها و دیگر نظام تضادها و ناسازگاریها . تا آنجا که نظام عالم نظام توافقها و تجاذبها و سازگاریهاست ، نظام ، نظام خیرات و بایستنی‌ها و تا آنجا که نظام ، نظام‌ ناسازگاریها و تدافعهاست ، نظام شرور و نبایستنیها - خیر آن چیزی است‌ که باید باشد و شر آن چیزی استکه نباید باشد و عالم ما ترکیبی است که از این دو جنس بافته شده است دو جنس متباین و متخالف ، جنس خیرات و سازگاریها و جنس شرور و ناسازگاریها . این نظر در باب خیرات و شرور اندیشه‌ها و احساسهای مختلفی را برانگیخته است که یکی از آن اندیشه‌ها ، همان فکر ثنوی درباره مبدأ عالم‌ است . از نظر اینها ، چون عالم یک دست نیست ، نمیتواند یک مبدأ داشته باشد اگر یک مبدأ میداشت یکدست بود . دیگران هم اگر به ثنویت کشیده نشدند ، یا به الحاد کشیده شدند و یا به‌ لا ادری گری و بدبینی . از عمده الحاد ، در دنیای گذشته و حال همان وجود تضادها و در نتیجه نامطلوب بودن نظام عالم است . راسل و غیر راسل در سخنانشان خیلی بر این موضوع تکیه میکنند و میگویند : این جهان یک چیز جالب و مطلوبی نیست که انسان غصه‌اش را بخورد . از همینجاست که عده‌ای ، چه به زبان جدو چه به لسان شوخی آرزو میکنند که ای کاش این عالم نمیبود ( نظیر داستان آن دیوانه‌ای که پی خدا میگشت‌ تا به او بگوید : ای مرد حسابی ! مگر مجبور بودی ١٨ هزار عالم و ١٨ هزار آدم خلق کنی که در اداره‌اش معطل بمانی ؟ ) در اشعار شعرای بدبین هم این مطلب زیاد آمده است :

گر بر فلکم دست بدی چون یزدان

برداشتمی من این فلک را ز میان

از نو فلکی چنان همی ساختمی

که آزاده به کام دل رسیدی آسان

پس در این نظریه ، در عالم توافقها و عدم توافقها ، سازگاریها و ناسازگاریها هست که سازگاریها باید باشد و ناسازگاریها نباید باشد ، ولی‌ متأسفانه ، این پارچه عالم را از این دو جنس بافته‌اند ، جنس بایستنی و جنس نبایستنی ، مثل پارچه ابریشمی که نخ پنبه‌ای با آن مخلوط کنند که‌ انسان میگوید : حیف که نخ در آن داخل شده است .

نظریه دوم : نظریه ارسطو

نظریه دیگر ، نظریه معروف ارسطوئی است ، و آن اینستکه : اساس کار عالم را سازگاریها