میگویند : آن فعلی اخلاقی است که مقدمه باشد برای رسیدن به تکامل هر جامعه‌ای که به طبقه کهنه و طبقه نو ، طبقه تز و طبقه آنتی تز تقسیم می‌شود . عملیات آنتی تزی به هر شکلی که باشد عمل اخلاقی است ، چون این عملیات‌ است که منتهی به انقلاب میشود و هر کاری که منتهی به انقلاب بشود کار اخلاقی است و اخلاق از نظر آنها نمیتواند غایت باشد ، اخلاق وسیله است .
ولی در مکتب اگزیستانسیالیسم اخلاق را بعنوان مقدمه چیز دیگر بشمار نمی‌ آورند بلکه بعنوان یک غایت برای انسان در نظر میگیرند . اینها مدعی‌ هستند اخلاق آفریدنی و خلق کردنی است نه رسیدنی ، ارزشهای اخلاقی ارزشهائی‌ است که انسان می‌آفریند ، و اینجاست که دو مطلب را با هم خلط میکند یک‌ وقت میگویند : آن جامعه نهائی انسانی همان جامعه بی طبقه است و یک‌ وقت می‌گویند : جامعه‌ایست که بنیاد آن جامعه براساس ارزشهای اخلاقی باشد . یک مارکسیست از آن جهت که مارکسیست است هیچ وقت اینجور حرفی‌ نمیزند و [ لذا ] در این حرف یک رگ اگزیستانسیالیستی وجود دارد .
اگزیستانسیالیستها هم اصل را در عالم پوچی میدانند ولی میگویند انسان‌ رسیده است به حدی که میتواند به زندگی خودش معنی و ارزش بدهد ، جنبه‌ بایستنی بدهد . هیچ چیزی در عالم نیست که بایستنی باشد تنها انسان است‌ که میتواند خودش را بایستنی و با ارزش بکند ، و انسان یگانه موجودی‌ است که در عالم به آزادی رسیده است ، و به خلاقیت رسیده است و میتواند خودش را بیافریند ، و نیز ارزشهای اخلاقی را بیافریند و زندگی بر بنیاد ارزشهای اخلاقی آفریده انسان ، همان زندگی انسانی است . این ، دو بیان‌ مختلف است که اینها برای فرار از پوچی دارند . مجادل وقتی می‌خواهد ارزشهای اخلاقی را براساس اگزیستانسیالیسم بیان بکند اینجور میگوید : " انسان با جهان دو گونه تماس دارد ، یکی تماس برای شناختن دوم‌ تماس برای ارزش دادن . . . هدف و نتیجه تماس اخلاقی انسان با جهان ، آفریده شدن سیستمی از ارزشها است : " [١] [ یعنی ] : نه اینکه ارزشی وجود دارد و ما کشف میکنیم در اخلاق ما میگوییم که یک ارزشهائی واقعا وجود دارد و انسان کشف میکند و بعد ، فعل‌ اخلاقی اینستکه انسان خودش را با این ارزشها تطبیق بدهد . ما میگفتیم که‌ انسان فعل اخلاقی را خلق میکند ، خودش را بر معیار ارزشهای اخلاقی‌ می‌آفریند ولی برای خود این ارزشها ، خیر و فضیلت یک واقعیتی قائل بودیم‌ ، یعنی کأنه یک مدل مشخصی انسان قبلا کشف میکرد و بعد خودش را براساس‌ آن مدل می‌ساخت و اگر میگفتند انسان کامل کیست ، میگفتیم انسان آن کسی‌ است که چنین و چنان باشد ، و انسان خودش را باید براین اساس و این شکل‌ بسازد . ولی اینها یک کمالی با قطع نظر از اعتبار انسان قائل نیستند و حتی کمال بودن کمال را هم مخلوق انسان میدانند ، و میگویند حتی ارزش‌ بودن ارزش را هم انسان میدانند ، و میگویند حتی ارزش بودن ارزش را هم‌ انسان می‌آفریند ، و انسان به فلان موضوع ارزش میدهد نه اینکه ارزشش با قطع نظر از انسان وجود دارد ، عمده حرف اینها ، اینست .
سپس مجادل می‌گوید :

[١] جدال با مدعی - چاپ اول - ص . ٢٥