میکند و وقتی میگوییم زید قائم نیست " نیست " خودش در اینجا نسبت‌ است ، یعنی یک نسبی میان زید و قیام برقرار کردیم که نسبت نیستی است‌ ؟ [١] و یا نه ما نسبت سلبی نداریم . نسبتها همیشه ایجابی است حتی در قضیه سالبه : منتهی نسبت ایجابی تصوری است یعنی قضیه ما تصدیق ، قضیه‌ واقعی میشود و الا قبل از آن ، یک تصور بیش نیست ، زید قائم را وقتی‌ تصور میکنیم یک وقت تصدیق میکنیم که زید قائم است یعنی نسبت را ایقاع‌ میکنیم ، یک وقت رفع میکنیم زید قائم را یعنی لیس زید بقائم و ( لیس‌ ) رابطه میان آن دو را قطع میکند و محمول را رفع میکند ( لیس ) بر مجموع‌ وارد میشود نه اینکه ( لیس ) خودش یکی از ارکان قضیه باشد .
قضیه سالبه به این معنی ، از هیچ چیزی در خارج حکایت نمیکند بلکه‌ حکایت میکند از اینکه این چیز در خارج نیست . و این نکته خوبی است که‌ آقای خمینی روی آن تکیه میکردند و میگفتند این حرف غلطی است که میگویند : " القضیة ان کان لنسبته خارج تطابقه اولا تطابقه فخبر ، و الا فانشاء " قضیه سالبه که خارج تطابقه اولا تطابقه ندارد ، تنها قضیه موجبه است که‌ لنسبته خارج .
پس مفاد قضیه سالبه ، سلب محض است و سلب قید بر نمیدارد تمام‌ قیدها مال مسلوب است ، و لهذا در تناقض ، این مسامحه است که می‌گوییم‌ نقیض قضیه ضروریه ، ممکنه عامه است ، نقیض واقعی " کل الف ب‌ بالضرورش " اینستکه " لیس کل الف ب بالضرورش " نه " لیس الف ب‌ بالامکان " منتهی لازمه اینکه لیس کل الف ب بالضرورش " اینستکه " بعض الف ب بالامکان " پس این ، لازم نقیض است ، نه نقیض واقعی ، نقیض واقعی موجبه کلیه همان " لیس کل " است و " لا شیی " هم لازم‌ قضیه است چه رسد به " بعض لیس و لیس بعض " .
اینجاست که وقتی عدم را اعتبار نقیض بودن میکنیم ، هیچ حیثیتی ندارد الا حیثیت رفع قضیه ایجابی ، نه اثبات رفع که بشود قضیه معدوله ، رفع‌ ایجاب است نه ایجاب رفع و نه اثبات شیئی هو الرفع .
این معنی از اثبات و رفع را ( که تناقض واقعی همین است ) هیچ کس‌ نگفته است در حرکت وجود دارد و در آن اجتماع اثبات و رفع میشود . اگر حکمای ما گفته‌اند در حرکت اجتماع وجود و عدم است توضیح داده‌اند که‌ مقصودشان این نیست .
عدم ، یک اعتبار دیگری هم دارد و آن اینستکه : یک شیئی را بعد از آنکه در خارج رفع میکنیم ، بعد همان رفع را بمنزله یک امر موجود در خارج‌ اعتبار می‌کنیم . این تنها اعتبار است نه واقعیت . مثلا وقتی میگوییم : لیس زید ، بموجود فی الماضی ، یعنی وجود زید را در ماضی رفع کرده‌ایم ( اعتبارا ) و لهذا میگویند : مسأله به معنای واقعی چون بیان یک امر عینی‌ نیست قابل استصحاب نیست . چون در استصحاب باید یک نفس الامریتی برای‌ شیئی اعتبار بشود ، و آن حالتی که در خارج بوده است ( چه وجودی و چه‌ عدمی ) ابقاء شود ، در صورتیکه در قضیه سالبه جز نفی حالت ایجابی هیچ‌ چیزی اثبات نمیشود ، ولی انسان یک عدم ازلی اعتبار میکند ، یعنی از این‌ چیزی که الان وجود دارد و در گذشته

[١] مرحوم آقای بروجردی روی همین نظریه تکیه داشتند و می‌گفتند مطلب‌ همین جور است .