با آن مرتب مواجه هستیم ، من باید فلان غذا را بخورم من باید فلان لباس‌ را بپوشم و نظایر اینها ، نوع دوم بایدها و نبایدهای کلی که نمونه آن ذکر شد . حالا این خوب و بدی‌های کلی چه ریشه و چه مبنائی دارد ؟ بعد از آنکه‌ خوبی و بدی را یک صفت عینی ندانستیم به معنائی که متکلمین میگویند که‌ حسن و قبح ذاتی است و ذاتی به معنای اینکه صفت عینی اشیاء است و قائل‌ به چیزی شدیم که در نهایت امر به رابطه میان انسان و آن شیئی مربوط میشود ، باید ببینیم بر این مبنی خوبی و بدیهای کلی چگونه توجیه میشوند ؟ سه نوع توجیه در اینجا هست :

توجیه اول :

توجیه اول این است که انسان یک انگیزه‌هائی دارد که برای تأمین نیازها و احتیاجات فردی است ، مثل اینکه مثلا گرسنه است باعث و انگیزه پیدا میکند که غذا بخورد ، و نظایر اینها . انسان یک نوع انگیزه‌های دیگر دارد که انگیزه‌های نوعی است یعنی واقعا دوست دارد چیزی را که آن چیز برای خودش نیست ، برای غیر است ، دوست‌ دارد غیر سیر بشود همچنانکه دوست دارد خودش سیر بشود ، خدا انسان را اینجور آفریده است . اگر این توجیه را بپذیریم ، آن حرف آقای طباطبائی خلل پیدا میکند که‌ میگفتند : دستگاه احساسی انسان متطابق با دستگاه طبیعی و تکوینی اوست ، یعنی هر چه که طبیعت فردی و شخصی او به سوی آن حرکت میکند ، دستگاه‌ احساساتی و انگیزه‌ای او هم در خدمت آنست ، قهرا ایشان اصل استخدام را یک اصل عمومی میگیرند ، و توجیه ذکر شده با حرف ایشان منافات دارد . [ چون طبق این توجیه ] یک کار ، یک نوع کار ، اگر به خود فرد بر گردد ، میشود عادی و مبتذل ، خود آن کار عینا وقتی به غیر برگردد ، میشود متعالی‌ و مقدس ، غیریت ملاک تقدس و خودیت ملاک عدم تقدس میشود . هرچه برای‌ خود بود ، عادی و مبتذل است و اگر برای غیر بود عالی و مقدس است ، یا به تعبیر دیگر اگر برای خود بود برای فرد است [ و می‌شود کار غیر اخلاقی ] و اگر برای غیر بود ، و برای انسان بماهو انسان بود ، یعنی انگیزه کلی‌ انسانها بود و به همه انسانها تعلق گرفت ، این میشود اخلاقی . پس معیار اخلاقی بودن و غیر اخلاقی بودن ، به یک تعبیر خود بودن و خارج از خود بودن‌ است و به تعبیر دیگر ، فردی بودن و کلی بودن است ، کلیت است که ارزش‌ میدهد به کار ، با اینکه ماهیت فعل ، با فعل فردی فرق نکرده است . پس درست است که خوبی به معنای اینستکه من دوست دارم ولی یک وقت‌ دوست دارم برای خودم ، و یک وقت دوست دارم برای دیگران ، و قهرا آنچه‌ که برای دیگران دوست دارم و خیر و نفع دیگران در آنست ، جنبه کلیت‌ پیدا میکند و جنبه دوام پیدا میکند ، و قهرا [ روی این نظریه ] اخلاق هم‌ کلی میشود و هم دائم ، و کار اخلاقی میشود " کاری که از دوست داشتن خیر و نفع دیگران سرچشمه بگیرد " و این میشود یک‌اصل کلی دائم و این تعریف‌ از اخلاق ، چیزهائی مانند دروغ مصلحت آمیز را هم توجیه میکند . " راستی‌ " چرا خوب