نقدی بر مارکسیسم
 
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص

نقدی بر مارکسیسم - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢١٩

الف - تکامل و مسأله پوچی

مارکسیستها مدعی هستند که فلسفه ما با اینکه فلسفه جدل است و فلسفه‌ هستی و نیستی است و قائل است به اینکه هر هستی نطفه نیستی خودش را در بردارد ، ولی در عین حال فلسفه یأس و ناامیدی نیست بلکه برعکس فلسفه‌ امید است - زیرا این " نیستی " که این فلسفه به آن قائل است نیستی‌ خلاق است ، نیستی‌ای است که از آن " هستی " بر می‌خیزد ، آنهم هستی در سطح عالی‌تر و بالاتر . می‌گوید : اگر مرگ و فنا و نیستی بهمین صورت‌ تکراری می‌بود جای یأس و نومیدی بود ، ولی بحکم اینکه از هر مرگی یک‌ زندگی می‌زاید و در واقع همان زندگی پیشین در یک سطح بالاتر ادامه می‌یابد و لذا یک مسیر تکاملی [١] را طی می‌کند ، جای نومیدی و یأس و بدبینی‌ نیست . شخصی از بین می‌رود ولی از همین شخص از بین رفته یک شخصیت و یک فرد دیگر پیدا میشود در سطح بالاتر ، نیستی‌ها مقدمه هستی‌ها و پله‌ها و پایه‌های تکامل هستند و بقول لکنت دنوئی در کتاب " سرنوشت انسان " ، مرگ بزرگترین اختراع طبیعت برای تکامل است .
خلاصه مدعای آنها این است که در این فلسفه اگر چه فرد جاودان نیست ولی‌ انسان جاودان است و به تعبیر دیگر اگر چه من که در این راه حرکت می‌کنم‌ جاودان نیستم ولی خود این راه جاودان است . پس این فلسفه هم به‌ جاودانگی می‌رسد اما نه به جاودانگی فرد آنطوری که فلسفه " بودن " به‌ جاودانگی روح معتقد است ، بلکه به جاودانگی خود " شدن " - تنها چیزی‌ که جاوید است خود " شدن " است و این راه است که جاوید است . و چون‌ راه جاوید است لذا این فلسفه به پوچی و یأس نمی انجامد .
در اینجا دو مسأله وجود دارد که با یکدیگر مخلوط شده است و ما باید آنها را تفکیک کنیم : یک مسأله مسأله فلسفی درباره طبیعت است بطور کلی ، یعنی اینکه آیا نظام خلقت اساس یک نظام پوچ و بیهوده است ، آیا هستی فی حد ذاته پوچ‌ و عبث و بی‌معنی است یا نه ؟ آیا حرکاتی که در طبیعت رخ می‌دهد غایت‌ دارد و رو به کمال می‌رود یا نه ، یک سلسله حرکات بی هدف و بی غایت و تکرار مکررات است ؟ پس این مسأله‌ای است که به بحث " غایات " مربوط می‌شود که آیا هر چیزی معلل به علت غائی هست یا معلل به علت غائی‌ نیست . الهیون که قائل به اصل علت غائی هستند قهرا به پوچی و بیهودگی‌ در نظام خلقت


[١] البته نه تکامل فردی ، زیرا بقاء فرد در کار نیست و لهذا این‌ فلسفه به جاودانگی روح و جاودانگی فرد معتقد نیست ولی به جاودانگی نوع‌ " به یک اعتبار " و به جاودانگی راه ( به اعتبار دیگر ) و به جاودانگی‌ خود تکامل ( به تعبیر دیگر ) معتقد هست .