بعد ، مسئله دیگری طرح می‌شود ، که مسئله طراحی و مهندسی اجتماع است که‌ اصلاحات بدون نقشه بی ارزش و بی نتیجه است و هرچه که با برنامه‌ریزی و طراحی صحیح مقرون باشد ، بهتر می‌تواند نتیجه بدهد این همان برنامه مبارزه‌ عملی با کمونیزم است که در دنیا انجام شده و می‌شود . در کشورهائی که‌ توانستند جلوی کمونیزم را بگیرند و ثابت کردند که هیچ چیزی وجود ندارد و اینها از نارضائیهای مردم استفاده می‌کنند ، کوشش کردند که یک سلسله‌ اصلاحاتی انجام بدهند . ولو اینکه این اصلاحات را طبقه حاکمه برای منافع‌ خودش کرده باشد بهرحال این کار شده است و جلوی کمونیزم گرفته شده است. به هر حال ، دنیای امروز دنیای طرح و نقشه و برنامه‌ریزی است ، در تعریفی که سابقا برای تکامل از " اسپنسر " نقل کردیم آمده بود که تکامل‌ به سه چیز است ، تراکم و تنوع و انتظام . معنای انتظام یعنی وحدت ، یک‌ شیئی که تکامل پیدا می‌کند اولا باید یک سلسله امور جمع شوند ، بعد تنوع و تقسیم کار میان آنها پیدا بشود ، بعد هم انتظامی بوجود آید یعنی بر مجموع‌ یک نیرو حاکم باشد . هرچه جامعه متنوع‌تر باشد و کارها بیشتر و تخصصی‌تر باشد این نشانه تکامل بیشتر جامعه است و هر اندازه که یک سیطره واحد با قدرت بیشتری همه را در اختیار داشته باشد ، و در جهتی که خودش می‌خواهد رهبری کند ، جامعه به کمال بیشتری رسیده است . این مقدار قابل انکار نیست که هر مقدار جامعه پیشرفت می‌کند ، به سوی تمرکز پیش می‌رود ، البته نه تمرکز مارکسیستی . ما دو نوع تمرکز داریم ، یک نوع همان تمرکزی‌ است که انتظام و نظام دادن باشد به فعالیتهای آزاد افراد و گروهها نوع‌ دیگر ، به معنای این است که اساسا اراده اعضاء و افراد و سازمانها از آنها سلب شود و بشکل ابزارهای بلا اراده دربیایند و همه تصمیمها و طرحها و اراده‌ها مال مقامات بالا باشد ، تمرکزی که اینها دنبالش می‌روند و مدعی‌ هستند در کشورهای سوسیالیستی هست ، تمرکز به معنای دوم است ، یعنی به‌ صورتی است که برای افراد آزادی به هیچ شکل باقی نمانده است . کشورهای سرمایه‌داری که اساس کارشان بر محور آزادی است انتظام به‌ معنای اول در آنها وجود دارد ، چون در آزادی هم اگر انتظامی نباشد به هرج‌ و مرج کشیده می‌شود ، لذا این کشورها بین آزادی فرد و قدرت دولت در نوسان هستند . در هر حال ، در اینکه جامعه ها به سوی تمرکز می‌روند و باید هم بروند تردیدی نیست ، و این آزادیها چه در امور اقتصادی و چه غیر آن به صورت‌ هرج و مرج نمی تواند ادامه داشته باشد ، لذا می‌بینیم روز به روز وزارتخانه‌های جدید بوجود می‌آید ، تا همه شئون جامعه را تحت ضابطه و نظم‌ در بیاورند . حالا حسن نیت و حسن اجرای این برنامه‌ها مورد بحث نیست ، ولی اصل عمل‌ بدون تردید خوب است و ناشی از تکامل جامعه است و حاکی از این است که‌ جامعه‌ها رو به تمرکز میروند ولی نه تمرکزی که در کشورهای کمونیستی هست و در حقیقت چیزی جز سلب آزادی از مردم نیست .