نقدی بر مارکسیسم - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٥

نقش انسان در این است که با تحریک نیرو حرکتش را تسریع می‌کند ، نه‌ اینکه مثلا بتواند خصلتش را عوض بکند ، چنین چیزی امکان ندارد ، انسان‌ اگر خودش را در مسیر تاریخ قرار بدهد می‌تواند با تاریخ هماهنگ بشود و خودش را نجات بدهد ، تاریخ ، مثل سیلی راه خودش را می‌رود ، یک شناگر خیلی ماهر می‌فهمد که برخلاف سیل حرکت کردن فانی شدن است ، یگانه راه نجات خودش را در این می‌بیند که با این سیل حرکت کند تا برسد به جائی که آرام بگیرد ، این است که طبق حرف اینها امکانات انسان‌ خیلی محدود می‌شو د و جلوی تاریخ را نمی تواند بگیرد .
در قسمت ششم از ضمیمه یکم سخن بسیار جالبی از هگل درباره نقش عقل و نقش انسان در تاریخ نقل می‌کند ، می‌گوید : گاهی این چنین است که یک‌ تفاوت نامتمایزی ، یعنی تضاد نامتمایزی وجود دارد . عقل انسان است که‌ این نامتمایز را متمایز می‌کند بعد که متمایز شد تضاد شدت پیدا می‌کند و آن نتیجه نهایی پیدا می‌شود ، مثلا در درون یک جامعه الان تضاد و تباین‌ وجود دارد ، ولی هنوز در شعور افراد منعکس نشده است .
نقش عقل چیست ؟ و یک شخص روشن فکر در این مورد چکار می‌کند ؟ می‌آید این تمایز را روشن‌تر می‌کند و مثلا برای طبقه کارگر وضعشان را برایشان روشن‌ می‌کند ، و وضع آن طبقه سرمایه دار را هم روشن می‌کند ، وقتی که وضع هر دو روشن شد ، این تضادی که به صورت نامتمایز وجود داشته است ، به صورت‌ شدیدتری در می‌آید ، بنابر این عقل انسان می‌تواند نقشی در جهت تسریع این‌ کار داشته باشد .
الان هم عینا همین کار را می‌کند ، مثلا طلبه‌ای با محرومیت زندگی می‌کند و در مقابل هم عده‌ای خیلی متنعم هستند او کم و بیش این را احساس می‌کند ، اما در یک حالت مغفول عنه یک نفر بیاید این را تشریح بکند که ای آقا ، تو بدبخت و بیچاره‌ای و آن آقا چنین و چنان زندگی می‌کند ، همین وضعی که‌ در عالم عین وجود داشت او آمد در شعور این شخص منعکس کرد ، یا منعکس‌تر کرد ، و وقتی منعکس‌تر کرد تبدیل می‌شود به نیروئی ، نیروی‌ مبارزه‌ای ، پس بشر نقشی که دارد این است که حرکت تاریخ را از راه‌ متمایز ساختن تسریع بکند و این حرف خوبی است .
و در قسمت هفتم از ضمیمه یکم نیز از هگل چنین نقل می‌کند : " به هنگام‌ صلح . . . انسانها به تدریج دچار ضعف قوای روحی می‌شوند . ویژگیهای آنها بیش از پیش ثابت و دچار تحجر می‌شود . . . و وقتی اعضاء و بافتها در درون خود دچار تصلب شدند مرگ در چنین هنگامی است " .
ما این اشکال را در بحث قیام مهدی ( ع ) مطرح کرده‌ایم [١] که ممکن‌ است کسی اشکال کند که : شما می‌گویید بشر می‌رسد به عدل کامل و صلح کامل و . . و این نتیجه‌اش این است که انسان به مرگ برسد ، اگر انسان به جایی‌ برسد که همه دنیا ملئت عدلا و قسططا ، این اول بدبختی بشر است ، تضاد همیشه باید وجود داشته باشد ، که این جواب خوبی هم دارد که باشد برای‌ بعد .