غرض این است که این حرفی که اینها می‌گویند دیالکتیک منطق نیروها ، حرفشان این است که این منطق هم منطق فکر است ، هم منطق واقعیت ، و به‌ همان نحو که منطق واقعیت است منطق فکر است چون انعکاس مستقیم واقعیت‌ است . بحث ما این است که هیچ منطقی حتی منطق دیالکتیک . نمی تواند انعکاس مستقیم یعنی تمام انعکاس و اقعیت باشد لیس الا . بلکه هر استدلالی ماده‌های اولیه آن استدلال انعکاس واقعیت است . و وقتی که‌ واقعیت با تمام خصوصیات و خصلتهایش احساس شد ، تازه ماده استدلال‌ فراهم می‌شود و ذهن با ضمیمه کردن یک سلسله معانی و مفاهیم دیگر که به‌ هیچ شکل قابل احساس نیست عمل تفکر و استدلال را انجام می‌دهد .
این مفاهیم ذهنی است که بزرگترین فلاسفه را به زانو در آورده است .
کانت با آن عظمت در همینجا گیر است ، از یک طرف می‌بیند که معرفت و شناخت بدون اینها ممکن نیست . مگر می‌شود ضرورت و کلیت و نظایر آنها را در استدلال دخالت نداد ؟ از طرف دیگر می‌بیند که اینها اصلا قابل‌ احساس نیستند ، و انعکاس مستقیم خارج در ذهن به حساب نمی آیند آنوقت‌ می‌آید فرضیه‌ای می‌تراشد که اینها ذاتیات ذهن هستند و رابطه آنها را با خارج یکسره قطع می‌کند ، بعد می‌آید می‌گوید ، معرفت دو عنصر دارد ، عنصرهای بیرونی که از بیرون آمده و عنصرهای درونی که از خود ذهن آمده ، و از ترکیب اینها معرفت بوجود می‌آید ، آنوقت اشکال تطابق این معرفت با خارج طرح می‌شود ، آن چیزی که من اسمش را علم و معرفت گذاشتم وقتی‌ ماده‌اش را از خارج گرفتم ولی صورتش را ذهن داده است چطور می‌توانم حکم‌ به تطابق با خارج بکنم ؟ و بعد می‌بینم که او چیزهائی از قبیل علیت را هم‌ ذهن دانسته است . و در این صورت به او اشکال می‌شود که حتی اگر علیت هم‌ ذهنی است ، ما به چه دلیل می‌توانیم حکم بکنیم که " خارج " ی وجود دارد و این صوری که شما می‌گویید از خارج آمده ، واقعا از خارج آمده است ، راهی برای این حکم نداریم مگر اصل علیت ، علیت را هم که شما می‌گویید ساخته ذهن است ، پس هیچ اندر هیچ ! یک وقت است که ما ساده انگاری می‌کنیم ، [ و پاسخی به مسئله می‌دهیم .
در اینجا سخنی حساب نشده گفته‌ایم ، سخنی عامیانه که ارزش فلسفی ندارد ] حرفهای مارکسیستها بیشتر جاذبه‌اش را از همان جنبه عامیانه‌اش دارد ، یعنی حرفهائی است که عوام پسند است ، مثلا می‌گویند : " ما می‌گوییم علم جز انعکاس خارج چیز دیگری نیست ، آنها می‌گویند نه‌ علم چیزهای ذهنی است ، آیا حرف ما درست است یا حرف آنها ؟ " طبع هر عوامی حرف آنها را

&gt ولی آیا مفهوم وجود کلی و مفهوم وجود جزئی دارید ؟ نه : مفهوم وجود جزئی ندارید ، تنها مفهوم وجود جزئی شما اینست که مفهوم وجود کلی را اضافه می‌کنید به یک امر کلی و می‌گویید وجود زید ، مثل غلام زید که با یک‌ مضاف الیه آنرا جزئی می‌کنید البته اینهم واقعا جزئی نیست ، غلام زید یک‌ مفهوم کلی است و الا مفهوم وجود هیچ تصور جزئی در ذهن انسان ندارد ، " ضرورت " هم همین جور است .