آندره پی‌یتر در این قسمت تحت عنوان " جدل ، منطق نیروها " چنین‌ می‌گوید : " پس جدل عبارت خواهد بود از مطالعه پیوستگی تضادهائی که تاریخ را بوجود می‌آورد ، زیرا تاریخ بشریت ، جز برگزاری زندگی در وسیعترین زمینه‌ چیز دیگری نیست . تاریخ نیز نظیر زندگی ، پیوستگی منطقی نیروهائی است‌ که با یکدیگر در نبردند . برای هگل فلسفه حقیقی همین است که بجای‌ سرگردان شدن در جهانی مملو از مفاهیم انتزاعی به مطالعه منطق واقعیتها پرداخته شود .
به این طریق کلمه جدل معنای تازه‌ای می‌گیرد . دیگر آنطور که مورد نظر فلسفه کلاسیک بود " دیالوگهای " افلاطون و دعوای اسکو لاستیکها ) منظور از جدل ، جدال افکار نیست بلکه جدال نیروها و برخورد قدرتها است که طی‌ زمان تحول می‌یابد . در واقع تمام کوشش مکتب مارکس نیز بیان و تشریح‌ جدل رژیم سرمایه‌داری خواهد بود " .
منظور از جدل همان دیالکتیک است و کلمه " دیالکتیک " همانند کلمه‌ " ایده " و " ایدئالیسم " در طول تاریخ تطورات گوناگونی پیدا کرده و در هر دوره معنای خاصی داشته است [١] .
کلمه دیالکتیک در اصطلاح سقراط و افلاطون به همان روش فکری خاص خود آنها اطلاق می‌شده است . روش سقراط که امروزه هم به روش سقراطی معروف‌ است مبتنی بر برخورد عقاید و افکار بود و هنگامی که وی می‌خواست مسائل‌ را تحلیل کند آنها را می‌شکافت و از ساده‌ترین مسائل شروع می‌کرد تا به‌ بغرنج‌ترین مسائل می‌رسید . افلاطون نیز که بقول اینها روش خاص اشراقی در فکر داشت همان روش خود را دیالکتیک می‌نامید .
سپس ارسطو آمد و منطق را مبوب کرد و در باب صناعات سه گانه [٢] که بین مبادی استدلال تفکیک می‌کند جدل و برهان را از یکدیگر تفکیک نمود ، مبادی برهان همان مبادی ششگانه‌ای است که می‌شناسیم : بدیهیات اولیه ، مشاهدات ، فطریات ، تجربیات متواترات ، حدسیات . ولی مبادی جدل‌ مشهورات است و مسلمات . در برهان مقصد شخص کشف حقیقت است و لذا باید بر قضایائی تکیه کند که صد در صد برای او یقینی هستند ولی در جدل‌ هدف غلبه بر خصم است و از مشهورات و مسلمات می‌توان استفاده کرد . به‌ هر حال در دنیای قدیم دیالکتیک صفت تفکر بوده است ، یعنی به عالم واقع‌ ارتباط نداشته ، اگر برخورد بوده ، برخورد فکرها بوده که این فکرها در مقابل یکدیگر قرار بگیرند و از تضادها حقیقتی کشف بشود . اینها مدعی‌ هستند که دیالکتیک نبرد و برخورد است ولی نه فقط برخورد و نبرد فکرها بلکه در درجه اول برخورد نیروها در متن واقع ، که برخورد فکرها انعکاسی‌ است از

[١] در رساله‌ای که پل فولکیه تحت عنوان " دیالکتیک " نوشته است ، تطورات تاریخی این کلمه بیان شده است . [٢] این صناعات در نزد ارسطو سه‌تا بود که بعد دوتای دیگر بر آنها افزوده شد و به صناعات خمس موسوم گشت .