خدائی که هگل قائل است همان چیزی است که آن را روح مطلق می‌نامد نه‌ خدایی که به معنای علت العلل و واجب الوجود است که دیگران می‌گویند ، و لهذا عده‌ای در ماندند که هگل را الهی بدانند یا منکر خدا ، از یک طرف‌ خودش به نام خدا و جاودانگی خدا و نظایر آن تصریح می‌کند و بدان معتقد است ، از طرف دیگر ، خدائی که او می‌گوید با خدای دیگران فرق دارد .
پس در فلسفه هگل ، دیالکتیک با یک سلسله ضرورتها به وجود می‌آید که‌ آن ضرورتها ، ضرورتهای منطقی و عقلی است ، و در عین حال ضرورت عینی هم‌ هست ، چون جریان عین ، همان جریان عقل است ، پس جای " لم " و " بم‌ " باقی نمی ماند ، و این بذری است که هگل برای ماتریالیستهای بعد از خودش کاشت ( و آنها از این بذر بهره‌برداری کامل " هر چند غلط " کردند )

مارکس و فلسفه هگل :

اکنون ببینیم این آقایان ( مارکسیستها ) چه می‌گویند ، اینها می‌گویند : مارکس منطق را از هگل گرفت و فلسفه را از مادیون قرن نوزدهم ، مخصوصا از یکی از معاصرانش به نام فوئر باخ . استالین در جزوه ماتریالیست‌ دیالکتیک می‌گوید : منطق هگل روی سر خودش ایستاده بود ، یعنی واژگون بنا شده بود ( در عین اینکه دستگاه خوبی بود ) مارکس آن را روی پایش قرار داد ، یا می‌گوید : ماتریالیسم قرن نوزدهم جامد و مبتذل بود ، سطحی بود و چون تحرک در آن نبود ، مارکس آمد به آن روح و عمق دارد ، برای اینکه‌ منطق متافیزیکی را از او گرفت و منطق دیالکتیک به آن داد .
استالین طور دیگر تعبیر می‌کند ، می‌گوید : مارکس پوسته‌های ایده‌آلیستی‌ منطق هگل را دور انداخت و هسته‌هایش را گرفت ، و همچنین ماتریالیسم قرن‌ نوزده را گرفت پوسته‌های متافیزیکیش را دور انداخت و هسته‌هایش را نگهداشت . اکنون مادیالکتیکی را که به قول اینها دیگر جنبه‌های ایده‌آلیستی ندارد در نظر می‌گیریم [١] .
اینها می‌گویند : مارکس آمد پوسته‌های ایده آلیستی فلسفه هگل را دور انداخت ، ناچار مسئله وحدت عین و ذهن را دور انداخت و اصالت را به‌ عین داد .
آن مسئله‌ای که هسته مرکزی فلسفه هگل بود و آن اینکه علیت مقوله‌ایست‌ که در درون این دستگاه قرار دارد ، و شناخت از راه استنتاج باید صورت‌ بگیرد نه از راه علت و معلول ، مارکس و پیروانش این پوسته را هم دور انداختند . و باز گشتی به ما قبل هگل

[١] البته هگل به آن معنی که قائل به ذهن باشد و منکر عین ، ایده‌آلیست‌ نبوده‌اید آلیست بودن هگل به این معنی بود که برای ذهن تبعیت از عین‌ قائل نبود نه اینکه مثل مارکسیستها عین را اصل بداند و ذهن را انعکاسی از آن ، بلکه او برای ذهن و عین همدوشی و هم عنانی قائل شد و آنچه را که در ذهن صورت می‌گیرد با آنچه را که در عین صورت می‌گیرد یکی دانست ، در صورتی که اینجور نباید قائل شود ( از نظر غیر ایده‌آلیستها ) او خیال کرده‌ بود که توجیه فلسفی عالم راه دیگری ندارد .