نقدی بر مارکسیسم - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٧٤

به حج رود و برگردد [١] ، پس این یکنوع آسایشی است که برای انسان‌ فراهم شده است .
موضوع دیگر ، موضوع صحت و سلامتی است . بدون تردید انسان در این زمینه‌ خیلی پیش‌رفته است و نسبت به قدیم تا حد زیادی با بیماریها مبارزه شده‌ است ، و به همین دو دلیل ( صحت و امنیت ) جمعیت دنیا رشد زیادی کرده‌ است ، در سابق از هر صد بچه‌ای که بدنیا می‌آمد ٢٠ - ٣٠ تا زنده می‌ماندند ، بقیه می‌مردند ، امروزه در اثر پیشرفت طب مرگ و میرها کم شده و اگر جلوی زیادی فرزند را نگیرند بمب جمعیت دنیا را می‌ترکاند ، گو اینکه این‌ سلامتی و عدم برخورد با بیماریها نژاد انسان را ضعیف کرده است ( چنانکه‌ الکسیس کارل در کتاب انسان موجود ناشناخته گفته است ) چون در گذشته‌ افراد انسان با یک انتخاب طبیعی و پس از مبارزه شدید با عوامل مرگ و فنا باقی می‌ماندند لذا قوی‌تر و در برابر بیماریها با مقاومت‌تر بودند ، ولی امروزه هر بچه زرد نبوئی که با هزار عیب و نقص بدنیا می‌آید با وسائل پیشرفته طب او را نگهمیدارند و بعد بزرگ می‌شود و تولید مثل می‌کند و یک نسل ضعیف و علیل تحویل جامعه انسانی می‌دهد ، پس بطور مسلم‌ پیشرفت طب مرگ و میر را کم کرده ولی سبب ضعف نژاد بشر شده است .
پس اگر جامعه امروز را به مقیاس خوشی و آسایش انسان بسنجیم ، جامعه‌ تکامل پیدا کرده است ، پس هدفهای مشترک هست ، نمی شود گفت سعادت ، آسایش ، خوشی هدفهای مشترک نیستند .
اما مسئله بالا رفتن و پایین رفتن که گفته بودند یک امر قراردادی است‌ ، جواب می‌دهد که : نه : ما می‌توانیم با مقیاس کار ، و کارکرد هر سازمان‌ اجتماعی بالا رفتن و پایین رفتن را با یک معیار حقیقی بسنجیم .
می‌گوید : هر سازمان اجتماعی که عهده‌دار یک مسئولیت است اگر کار و مسئولیت را به مقیاس وسیعتری انجام بدهد این نشانه تکامل است ، و اگر به مقیاس پایین‌تری انجام بدهد این تنزل است ، مثلا [ باید در نظر گرفت‌ که ] طبقه کشاورز در مجموع بیشتر تولید کرده است یا کمتر ، همچنین طبقه‌ دامدار ، طبقه معلم و همه گروههای جامعه ، را باید در نظر گرفت و دید بیشتر کارکرد داشته است یا کمتر ، و از اینجا می‌رود دنبال تکامل ابزار تولید و اینکه ابزار تولید تکامل پیدا کرده و کارکرد آن بالا رفته ، و تکامل ابزار تولید روابط خاصی را اقتضا می‌کند و باید روابط و روبناها عوض شوند و با تکامل ابزار تولید خودشان را تطبیق دهند ، پس با تکامل‌ ابزار تولید باید گفت جامعه تکامل پیدا کرده است ، پس ملاک تکامل‌ اجتماعی از نظر اینها تکامل ابزار تولید است .
این خلاصه حرفهائی است که در اینجا تا آخر فصل ( ٢٦ ) ذکر می‌کند .